22 سپتامبر 2019 - 07:34

آشنایی با حمام چهار فصل اراک

7 سپتامبر 2019 - 13:00 dsfr.ir/uf7hz

آشنایی با حمام چهار فصل اراک
eneshat.com
حمام چهار فصل اراک

بنای حمام چهار فصل اراک یکی از زیباترین اثرهای معماری و کاشی کاری ایران در قرون اخیر است و به واسطه ی تزیینات خاص آن، یکی از نمونه های بی مانند معماری ایرانی به شمار میرود.

حمام چهار فصل از اثرهای تاریخی شهر اراک و مربوط به اواخر دوره قاجار است. این بنا به وسیله حاج محمدابراهیم خوانساری( زاده ۱۲۳۲- درگذشت ۱۲۹۷) در زمان احمد شاه قاجار بنا گذارده شده است. و در تاریخ ۱۰ آبان ماه ۱۳۵۵ با شمارهٔ ثبت ۱۳۳۹ به عنوان یکی از اثرهای ملی ایران به ثبت رسیده است.

آب مورد نیاز حمام از آب جاری قنات تامین می شده و به لحاظ تامین آب و همچنین حفظ گرما و حرارت، کف حمام حدود ۳ تا ۳/ ۵ متر از کف خیابان پایین تر ساخته شده است که تفاوت سطح برای جلوگیری از تغییر دمای متعارف و مناسب در داخل حمام و هم ایجاد اعتدال بین هوای برودتی و حرارتی به گونه ای که اشخاص موقع وارد شدن و خارج شدن در معرض تغییر غیرمنتظره هوا قرار نگیرند، ایجاد شده است.

حمام از قسمت های دالان ورودی، سربینه ی مردانه، زنانه و اقلیت ها، گرم خانه ی خصوصی و عمومی، هشتی های ارتباطی، خزینه، تون، آب انبار و دیگر قسمت های مرتبط تشکیل شده است.

علل نامگذاری به حمام چهارفصل
نام چهار فصل برگرفته از تابلوهای کاشی کاری شده در چهار جهت حمام در بخش سربینه ی مردانه است که بنا بر شرایط مختلف فصول سال( فصل های چهارگانه) به تصویر کشیده شده است. روی این کاشی های لعاب دار، نقوشی از مناظر طبیعی، شکارگاه و... دیده می شود.

انگیزه و تاریخچه ساخت حمام چهارفصل
در دوره ۵۰ ساله حکومت ناصری که ایران به آرامشی نسبی دست یافته بود و امنیت نسبی در قلمروهای گوناگون این سرزمین وجود داشت، این دستور سبب شد که ۸۵ خانواده یهودی از سنجان و روستاهای اطراف به امیر آباد( اراک) هجرت کنند و در شمال شرقی گذر سپهداری و در ضلع شرقی خیابان محسنی، محله ای احداث کرده و سکنی گزینند و به تجارت و فروش پارچه پرداختند. این دسته از تاسیسات و امکانات شهری مانند قبرستان، مدرسه و … بهره مند بودند ولی حمامی در اختیار آنها قرار نداشت.

نمایندگانی از این اقلیت حاج محمدابراهیم خوانساری رجوع کرده و به وی خاطرنشان کردند که اقلیت های صاحب کتاب که در بلاد مسلمین ساکن هستند، تحت حمایت آنان و حکومت اسلامی قرار دارند و حاکم شرع متعهد به حفظ جان، مال و ناموس آنهاست. پس حاج محمد ابراهیم خوانساری فرمان داد در در برابر قلعه شخصی وی، حمامی بسازند که پیروان تمامی مذاهب ابراهیم بتوانند از آن استفاده کنند.

این بنا در خلال سال های ۱۲۹۲ تا ۱۲۹۴ و طی حدود ۳۸ ماه احداث . این بنا در سال ۱۳۷۳ به موزه تبدیل شد و در ابتدای دهه ۱۳۸۰ هم مورد بازسازی قرار گرفت.

طراحی داخلی حمام چهارفصل
کاشی هفت رنگی، کاشی معرق و کاشی معقلی از مهم ترین تزیین های به کار گرفته شده در حمام است. این طرح ها که بسیار هنرمندانه کاشی کاری و اجرا شده اند دارای نقشهای بسیار زیبای انسان، حیوان و گیاه هان گوناگون است. مسائل و طرح های بکار گرفته شده در کاشی های حمام حاوی اقسام گل و بوته، پیچک ها، درختان انگور، درخت سرو و صنوبر بهمراه مناظری از رودخانه ها، چشمه ها، گیاهان وحشی و پرندگانی بر روی شاخه های آن، مبارزه شیر با اژدهای چند سر، مبارزه شیر و گاو و همچنین طرحهایی از اشخاص نظامی با پوشش دوره قاجار است. رنگ های بکار رفته در کاشی ها بیشتر رنگ زرد، لاجوردی، فیروزه ای، رنگ سفید، رنگ سبز، رنگ خاکستری، قرمز و نارنجی است.

موزه چهارفصل
هم اینک از مساحت حدود ۱۶ هزار متری بنا، حدود ۵ هزار متر آن حاوی سربینه ی مردانه و گرمخانه، رختکن و هشتی بین گرمخانه و رختکن به موزه اختصاص یافته است و اشیاء بسیار مهمی منتسب به دوره های گوناگون قبل و پس از اسلام در آن مراقبت می شود.

انواع تنگ های سفالی، کاسه، خمره، قدح، پیمانه، انواع مجسمه، آفتابه و لگن، سنگ نوشته و ابزار آلات کشاورزی و دفاعی در این موزه نگهداری میشود . محراب تاریخی و با ارزش مسجد جامع ساوه که از اثرهای منحصر به فرد معماری و گچ بری دوره ی سلجوقیان است در این محل نگهداری میشود.

در حال حاضر اشیایی باستانی مختلفی از زمان قبل از اسلام و بعد از اسلام مثل سکه های دوره های گوناگون تاریخی، قباله های دوره ی قاجار، کتاب ها و نسخه های خطی، ظروف مسی و قلمزنی، خمره های سفالی، وسایل ریسندگی، وسایل قدیمی حمام، ده ها پیکره مربوط به مردم شناسی در این حمام نگهداری می شود. اشیای به دست آمده از کاوش های منطقه ی باستانی زلف آباد فراهان هم در این موزه به نمایش درآمده اند.

آدرس حمام چهارفصل
ضلع شرقی خیابان شاهپور قدیم و خیابان دکتر بهشتی (عباس آباد) فعلی، حد فاصل میدان هفت تیر و میدان شهدا اراک

« دنیای سفر » این نوشته را از « بیتوته » آورده است. واکاوی، پی گیری، نگارش و آفرینش، شایسته سپاسگزاری است.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
2 + 15 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1