محوطه برج گنبدکاووس در آتش ناهماهنگی ها سوخت

14 خرداد 1395 - 14:20 dsfr.ir/my9f5

محوطه برج گنبدکاووس در آتش ناهماهنگی ها سوخت
محمد مهیمنی
برج قابوس بلندترین برج آجری جهان

بی احتیاطی یک عابر آتش به دامان بلندترین برج آجری جهان انداخت و در میان ناهماهنگی مدیران گنبدی، محوطه ی تنها اثر ثبت جهانی گلستان سوخت.

برج قابوس، بلندترین برج آجری جهان و یکی از بی نظیرترین یادمان های برجسته معماری ایران در دوره اسلامی است که در شمال شهر گنبدکابوس و در سه کیلومتری بازمانده شهر قدیم جرجان مرکز حکومت آل زیار قرار دارد.

برج قابوس یا میل گنبد که بلندترین برج تمام آجری جهان به شمار می آید بر فراز تپه ای خاکی که قریب 15 متر از سطح زمین بلندتر است در سال (397 هجری قمری برابر با 375 هجری خورشیدی) و در زمان سلطنت شمس المعالی قابوس بن وشمگیر بنا شده است.

برج گنبد از زیباترین و باشکوه ترین بناهای اوایل دوره اسلامی است که به رغم استفاده بسیار کم از عناصر تزیینی در آن، دارای ساختاری متناسب، موزون، مستحکم و زیباست. این اثر تاریخی فاخر که در سال 1310 به ثبت ملی رسیده بود در سال 1391 و در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی به ثبت رسید. اما ساعت 14:30 روز چهارشنبه به دلایل نامعلوم آتش به دامان تپه محوطه برج قابوس افتاد.

ابهام در علت آتش سوزی

معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گلستان درباره جزییات این آتش سوزی گفت: همه ساله شهرداری گنبدکاووس پوشش گیاهی و چمن های اطراف و محوطه برج قابوس را کوتاه کرده و نسبت به جمع آوری و خروج آن ها از محل اقدام می کرد.

محمدمهدی برهانی افزود: امسال بعد از چمن زنی بقایای علف های هرز اطراف محوطه برج از محل خارج نشد. بعداز ظهر پنج شنبه به دلایل نامعلوم علف های هرز خشک شده در داخل محوطه اطراف برج دچار حریق شد.

برهانی با بیان اینکه دلایل این آتش سوزی مشخص نیست اما حدس می زنیم ته مانده سیگار یک شهروند دلیل حریق بوده، اضافه کرد: این حریق فقط در پیرامون تپه و سمت خیابان اصلی رخ داده و خوشبختانه هیچ آسیبی به برج وارد نشده است.

وی در پاسخ به این سوال که آیا می پذیرید در بهسازی، زیباسازی و همچنین حفاظت از برج قابوس از قصور شده است، خاطرنشان کرد: شاید با به کار بردن واژه قصور موافق نباشم اما می پذیرم میراث فرهنگی و شهرداری باید نسبت به جمع آوری به موقع علف های هرز اقدام می کردند.

البته این پاسخ برهانی در شرایطی است که علف های هرز طوری بر روی بلندترین برج آجری جهان و تنها اثر ثبت جهانی شده گلستان رویش کرده اند که از چندین کیلومتر دورتر هم دیده می شوند. وی در عین حال تصریح کرد: این حادثه ریشه فرهنگی دارد اما باید بپذیریم که پایگاه جهانی برج قابوس که زیرمجموعه میراث فرهنگی است وظیفه پایش، حفاظت از حریم برج و همچنین حفاظت در مقابل عوامل آسیب رسان را بر عهده دارد.

به گفته برهانی هرچند مدیریت برج قابوس با میراث فرهنگی است اما این اثر تاریخی متعلق به یک سازمان نیست بلکه باید همه ارگان ها و به خصوص شهرداری و مردم در حفاظت از آن مشارکت کنند.

معاون میراث فرهنگی گلستان بر مشارکت دستگاه های خدمات رسان مانند شهرداری در بهسازی حریم برج و حفاظت از این اثر تاریخی با مشارکت مردم تاکید دارد اما معاون فنی و خدمات شهری شهردار گنبدکاووس معتقد است: اگرچه شهرداری تاکنون کمک کار میراث بوده اما هیچ دخل و تصرفی در مدیریت و حفاظت از برج و حریم آن ندارد.

هوشنگ ابراهیم بیگی اظهار کرد: مدیریت و حفاظت از برج قابوس با میراث فرهنگی است و همه اقدامات حفاظتی و انتظاماتی در اطراف آن توسط آن ها انجام می شود. وی افزود: حجم آتش سوزی زیاد نبوده و فقط علف های هرز اطراف برج سوخته و حریق هم به سرعت توسط سازمان آتش نشانی شهرداری گنبد مهار شده است.

خوشبختانه این حادثه خسارت مالی و جاری نداشته و به خود برج هم آسیبی نرسانده است و دلیلی برای نگرانی و حساسیت در این خصوص وجود ندارد

معاون فنی و خدمات شهری شهرداری گنبدکاووس ادامه داد: خوشبختانه این حادثه خسارت مالی و جاری نداشته و به خود برج هم آسیبی نرسانده است و دلیلی برای نگرانی و حساسیت در این خصوص وجود ندارد.

ابراهیم بیگی اضافه کرد: هرچند شهرداری دخل و تصرفی در مدیریت برج قابوس و فضای پیرامون آن ندارد اما اعلام کرده ایم شهرداری توانایی اجرای طرح محوطه سازی و بهسازی فضای پیرامون میل گنبد را دارد. وی تصریح کرد: سال گذشته طرحی از سوی میراث فرهنگی به شهرداری ارائه شد اما به دلیل ایرادات فنی و عدم تخصیص اعتبارات لازم تاکنون اجرایی نشده است.

ابراهیم بیگی خاطرنشان کرد: همکاری شهرداری در جمع آوری علف های هرز و ... به معنای وظیفه مندی شهرداری نیست؛ شهرداری تاکنون تمام تلاش خود را برای آزادسازی و زیباسازی حریم برج انجام داده و خواهد داد.

انتقاد به ناهماهنگی های موجود در حفاظت از برج قابوس

اظهارات معاون شهرداری گرگان در طبیعی جلوه دادن آتش سوزی برج گنبد در شرایطی که این برج تنها اثر ثبت جهانی گلستان است و باید تدابیر خاص برای حفاظت از آن در نظر گرفت، کمی عجیب به نظر می رسد.

باید تاکید کرد میراث فرهنگی گرچه در ظاهر از آجر و خشت تشکیل شده اند، اما شناسنامه تاریخی و فرهنگی ما به شمار می روند و حفاظت از آن نه تها بر عهده تمام مسئولان بلکه مسئولیتی بر دوش تمام شهروندان است.

گرچه مدیریت مجموعه بردوش میراث فرهنگی است، اما تمام مسئولان و مدیران در درجه اول به عنوان یک شهروند وظیفه حفاظت از این مجموعه را دارند و در صورتی که خود این وظیفه را نپذیرند نمی توانند به سایر اقشار جامعه هم آن را بقبولانند.

در حالی که معاون فنی و خدمات شهری از آمادگی شهرداری گنبدکاووس برای اجرای طرح زیباسازی و محوطه سازی حریم برج خبر داد اما مدیر پایگاه جهانی برج قابوس به نبود هماهنگی ها در این حوزه انتقاد کرد و به خبرنگار مهر گفت: هر ساله با انجام نامه نگاری شهرداری نسبت به جمع آوری و انتقال علف های عرز اطراف برج اقدام می کند. حمید عمرانی رکاوندی افزود: امسال با کم لطفی شهرداری در این زمینه مواجه شدیم و بی دقتی یک عابر و انداختن ته مانده سیگار باعث حریق در اطراف یرج قابوس شد.

وی اضافه کرد: این آتش سوزی نخستین آتش سوزی در حریم برج نبوده است و ما هر ساله چند مرتبه با چنین حوادثی مواجه می شویم. مدیریت پایگاه جهانی برج قابوس فقط باید مدیریت این اثر تاریخی را انجام دهد اما با کم لطفی هایی مواجه است به عنوان مثال در حریق روز گذشته آتش نشانی بعد از حدود یکساعت و مهار کامل آتش در صحنه حاضر شد. عمرانی رکاوندی خاطرنشان کرد: از سال 1391 و پس از ثبت جهانی برج قابوس تاکنون پلان مدیریتی و طرح حفاظتی برج با انتخاب مشاور انجام شده است.

مدیر پایگاه میراث جهانی برج قابوس در حالی که چهار سال تهیه نقشه مدیریت و حفاظتی برج گنبد طول کشیده است، اظهار کرد: تدوین سند راهبردی مدیریت برج قابوس بلندترین برج آجری جهان هفته گذشته به پایان رسیده است. وی افزود: طرح پلان مدیریتی برج قابوس یک مدیریت سند راهبردی است که در این طرح، اهداف جهت دهی و متمرکز می شود. به گفته وی در این طرح بخشی از فعالیت ها مانند نگهداری، مرمت، آموزش و سرویس دهی به گردشگران دیده شده است.

مدیر پایگاه میراث جهانی برج قابوس تصریح کرد: اجرای این طرح یکی از تاکیدات کنوانسیون میراث جهانی است و همه پایگاه های میراث جهانی بر اساس این طرح گام برخواهند داشت. عمرانی گفت: پایگاه برج قابوس هم یکی از این طرح هاست که پس از تحویل طرح نهایی از پیمانکار و تصویب آن در شورای راهبردی میراث جهانی اجرایی خواهد شد.

وی اظهار کرد: حفاظت و نگهداری و ساماندهی اطراف برج قابوس به عنوان بلندترین برج آجری جهان زمانی تحقق می پذیرد که به اقتصاد گردشگری و مدیریت و بهره برداری از برج توجه شود و طرح ها و منابعی برای آن اجرا شود تا برج پذیرای مسافران و گردشگران بیشتری باشد. عمرانی تصریح کرد: این پروژه با هدف شناخت معرفی و حفاظت و نگهداری و حیات مجموعه تاریخی گنبد کاووس اجرایی می شود.

آتش سوزی روز چهارشنبه در حریم برج قابوس هرچند به بنای تاریخی آن آسیب نرسانده اما از نبود هماهنگی در مدیریت و حفاظت از تنها اثر ثبتی جهانی استان گلستان حکایت دارد. در صحبت های مسئولان آنچه به جای نگرانی درباره اتفاقات برج باید دیده می شد، بیشتر فرار از بار مسئولیت و انداختن گناه بر دوش دیگران بود. لذا باید هم میراث فرهنگی گلستان به خصوص معاونت میراث و مدیریت پایگاه و هم شهرداری را در این حادثه مقصر دانست.

برج گنبدکاووس حدود پنج سال است که ثبت جهانی شده و باید با مقررات یونسکو حفاظت شود، اما برخورد همه دستگاه ها به جای یک اثر جهانی، بیشتر شبیه یک اثر در حال تخریب مزاحم است و مدیران به جای تعامل و برنامه ریزی برای حفاظت بیشتر از زیر بار مسئولیت فرار می کنند.

« دنیای سفر » این نوشته را از « خبرگزاری مهر » آورده است. واکاوی، پی گیری، نگارش و آفرینش، شایسته سپاسگزاری است.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
2 + 1 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1