مرگ تدریجی بافت تاریخی دزفول

24 شهریور 1394 - 12:40 dsfr.ir/xe3om

بی توجهی به بافت تاریخی دزفول که از میراث های گران بهای موجود در خوزستان به شمار می رود باعث شده شاهد مرگ تدریجی این بافت تاریخی و تخریب خانه های منحصر به فرد درون آن باشیم.

به گزارش خبرگزاری مهر، بافت تاریخی دزفول که با ورود به کوچه پس کوچه های آن احساس ناب حضور در تاریخ به آدم دست می دهد و با معماری زیبا و آجری خود چشم هر بیننده ای را به تماشایی توام با لذت دعوت می کند این روزها حال و روز مناسبی ندارد.

دزفول نمایشگاه آجرهای ایران است. شهری که با پیشینه تاریخی چند هزار ساله خود یکی از قدیمی ترین شهرهای استان خوزستان به شمار می رود و البته یکی از گردشگر پذیرترین آن ها که همیشه مورد توجه شرق شناسان دنیا بوده است.

کاوشگران غربی معتقدند که اولین امپراتوری گسترده کشور عیلام و به عبارتی اولین حکومت ایرانی در محل دزفول فعلی قرار داشته است. تپه های باستانی چغامیش هم با قدمت چهار هزار سال پیش از میلاد مسیح، گنجینه اطلاعات کاملی از دوران متعلق به هفتمین هزاره پیش از میلاد تا شکوفایی کامل تمدن شوش است و در آن آثار یک شهر باستانی ساخته شده از خشت های پخته متعلق به عصر پیدایش خط به چشم می خورد. به این ترتیب می توان گفت که دزفول اولین مرکز خط و کتابت در ایران است.

صحبت از بافت کهن دزفول است که با گذشت قرن ها هنوز نیز به عنوان یادگار اعصار تاریخی دزفول به حیات خود ادامه می دهد اما در چند سال اخیر با توجه به نبود تناسب میان نیازهای بافت تاریخی دزفول و اقدامات صورت گرفته در آن، شاهد از بین رفتن و تخریب بخش های مهمی از بناهای با ارزش در این منطقه تاریخی بوده ایم.

اقدام ناخوشایند ساکنان بافت در مدرن کردن نمای این مکان که ناشی از عدم آشنایی از ظرفیت های تاریخی و ارزشمند محل سکونت خود بود، نظافت نکردن مناسب و کم توجهی به فضای ظاهری بافت و کارساز نبودن تدابیر کوچک سازمان های متولی در راستای حفظ، مرمت و احیای این بافت به دلایلی همچون کمبود بودجه از جمله معضلات گریبان گیر این گنجینه تاریخی بود که در چند سال اخیر دل دوست داران میراث فرهنگی را به درد آورده بود.

در این میان اما در چند وقت اخیر شاهد تحرکاتی کوچک اما امیدوار کننده از سوی دستگاه های متولی و دوست داران میراث فرهنگی در راستای معرفی صحیح و تلاش برای احیای قسمت های قابل توجهی از این بافت تاریخی بوده ایم که شاید بتواند صدای زنگ خطر نابودی را از این شهر کوچک آجری دور کند اما گویا این رشته سر دراز دارد و هنوز هم از گوشه و کنار خبر ساخت و سازهای غیرقانونی و تخریب های غیرکارشناسی برخی اداره ها و ساکنان در این بافت تاریخی به گوش می رسد.

عضو انجمن دوست داران و پژوهشگران شهرستان دزفول با بیان اینکه به سازی بافت کهن دزفول در راستای مقابله با بحران های اجتماعی ضروری است، اظهار کرد: احیا و بازسازی بافت تاریخی دزفول می تواند ظرفیت سازی عظیمی برای مقابله با بحران های اجتماعی در سطح شهرستان دزفول را به وجود آورد.

معصومه رادمنش با اشاره به اینکه بافت های تاریخی جزئی از سرمایه های فرهنگی ایران هستند و حکم اندوخته های متراکم را دارند، عنوان کرد: این بافت ها همراه با گنجینه هایی از خاطرات اجتماعی، شیوه های اندیشیدن و زیستن گذشتگان در گذر زمان و در برابر وقوع حوادث و بحران ها بسیار ناپایدار و آسیب پذیر شده اند، از این رو توجه به به سازی بافت های تاریخی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

وی، وسعت بافت تاریخی دزفول به عنوان معدود شهرهای برخوردار از بافت تاریخی را 200 هکتار عنوان کرد و گفت: این بافت دارای 28 محله، 12 هزار واحد مسکونی و تجاری و دارای 120 اثر ثبت ملی است که این نشان دهنده قدمت و اهمیت بافت کهن دزفول است.

این کارشناس برنامه ریزی شهری به توجه نکردن و برنامه ریزی برای رفع مشکلات بافت تاریخی دزفول در دهه های گذشته اشاره کرد و گفت: همین امر موجب شده تا این بافت از نظر کالبدی و عملکردی رو به فرسودگی بگذارد و سبب شد تا عده زیادی از ساکنان اصلی بافت از آن جا به مناطق جدید شهری مهاجرت کنند و همین امر موجب بیشتر تخریب شدن بافت شده است.

رادمنش بیان کرد: با وجود تمام ارزش های بافت تاریخی دزفول و قرن ها هویت آن، به دلیل عدم توجه به ابنیه میراثی و ساخت ساختمان های غیراستاندارد و استفاده از مصالح نامرغوب و نبود نظارت صحیح، سالانه تعدادی از خانه های بافت تخریب شده و کالبد بافت رو به نابودی گذاشته است.

وی با بیان اینکه بافت کهن دزفول نماد قرن ها خاطره جمعی و هویت اجتماعی و فرهنگی ساکنان بومی این شهرستان است، اظهار کرد: وجود بافت های تاریخی در هر شهری فرصتی برای افزایش اشتراکات ساکنان آن شهر است و مطابق با بررسی ها، شهرهایی که در خصوص بافت خود اقدامات مؤثری انجام داده اند در حفظ هویت اجتماعی خود نیز تا حد زیادی موفق بوده اند، از این رو مسئله به سازی و نوسازی بافت کهن دزفول یکی از مسائل حائز اهمیت و انکارناپذیر در موضوعات فرهنگی و اجتماعی است.

عضو انجمن دوست داران و پژوهشگران شهرستان دزفول همچنین عنوان کرد: با وجود تمام تلاش های مجموعه شهرداری دزفول و به ویژه سازمان نوسازی و به سازی در جهت بهبود وضعیت بافت، به دلیل گستردگی بافت و هزینه بر بودن طرح ها، سرعت فرسودگی و آسیب های این مکان تاریخی بسیار بیشتر از توجهات بوده است.

رادمنش تصریح کرد: از این رو ضروری است سایر ادارات و ارگان ها و به ویژه اداره کل میراث استان و کشور حمایت های بیشتری از مجموعه شهری دزفول در خصوص حفظ و احیای این میراث ارزشمند داشته باشند.

وی اضافه کرد: در این صورت ضمن بهره برداری از بافت در زمینه های گردشگری می توان فرصت حفظ هویت تاریخی آن به عنوان پشتوانه با ارزش به منظور عمق بخشیدن به اشتراکات ساکنان و همدلی مردم شهر را برای مقابله با بحران های اجتماعی به وجود آورد.

سرپرست اداره میراث فرهنگی دزفول نیز با بیان اینکه این اداره به صورت جدی در بحث ساخت و سازهای غیرمجاز در بافت قدیم ورود کرده است، اظهار کرد: شرایطی از جمله تعیین کد ارتفاعی، رعایت حریم منظر، توجه به اصالت تاریخی و فرهنگی اثر و استفاده از الگوها و مصالح سنتی از مهم ترین ضوابط ما برای ساخت وساز در بافت تاریخی دزفول است.

یعقوب زلقی با اشاره به اینکه کارشناسان میراث فرهنگی دزفول در تمام مراحل به صورت جدی بر روند ساخت و سازهای موجود در بافت نظارت می کنند، افزود: قطعا اگر ضوابط رعایت نشود پایان کار به فرد خاطی تعلق نمی گیرد.

وی به لزوم حفاظت از بافت تاریخی اشاره کرد و گفت: یگان حفاظت میراث فرهنگی دزفول تنها 6 نیرو دارد که از این تعداد، 2 نفر مخصوص حفاظت از بافت هستند.

سرپرست اداره میراث فرهنگی دزفول آثار تاریخی ثبت شده دزفول را بیش از 130 اثر برشمرد و گفت: 90 درصد این آثار در بافت قدیم قرار دارند که این نشان دهنده گستردگی و اهمیت این مکان تاریخی است.

زلقی، ایجاد اداره مخصوص بافت قدیم را مهم ترین نیاز این بافت برشمرد و عنوان کرد: در این راستا جلسات متعددی با شهرداری، فرمانداری ویژه شهرستان و اداره کل میراث استان برگزار شده و موافقت نیز حاصل شده است تا بتوانیم با کمک مدیریت شهری این مهم را به سرانجام برسانیم.

وی با بیان اینکه طبق قانون میراث فرهنگی، شهرهای دارای بافت تاریخی منحصر به فرد می توانند از تشکیلات مجزا برای اداره بافت برخوردار باشند، گفت: بافت تاریخی دزفول به دلیل گستردگی و تنوع بیش از نیمی از اقدامات و برنامه های اداره میراث فرهنگی شهرستان را به خود اختصاص داده است اما این گستردگی آن قدر زیاد است که سبب شده ما نتوانیم به صورت مطلوب این مکان را در ابعاد مختلف کنترل کنیم.

سرپرست اداره میراث فرهنگی دزفول افزود: با توجه به کمبود بودجه مصوب شده برای اداره میراث دزفول اگر این تشکیلات تأسیس شود در آن صورت می توان به صورت تخصصی تر برای بافت برنامه ریزی و تصمیم گیری کرد و متناسب با هر نیاز چاره جویی کرد.

زلقی به برگزاری ستاد بازآفرینی شهرستان دزفول در روزهای گذشته اشاره کرد و افزود: در ستاد مذکور که با حضور مسئولان استانی و کشوری برگزار شده بود؛ موضوع تأسیس تشکیلات مخصوص بافت قدیم مطرح شد و ما توانستیم به نتایج خوبی در این زمینه دست یابیم.

وی در خصوص زیباسازی منظر بافت و توجه به نظافت آن توضیح داد: با توجه به نوع معماری بافت، کوچه های کم عرض و مشکلات دسترسی برای عبور ماشین های نظافت شهرداری، پاک سازی بافت تا حد زیادی دچار مشکل شده است اما قطعا اگر تشکیلات پایدار بافت عملی شود یکی از تدابیر ویژه آن توجه به منظر بافت خواهد بود.

سرپرست اداره میراث فرهنگی دزفول از تلاش برای ثبت جهانی دزفول خبر داد و گفت: یک پرونده متشکل از چند اثر و محوطه از جمله سازه های آبی، گندی شاپور و همین بافت تاریخی در حال آماده سازی است تا بتوانیم در آینده نزدیک اقدامات مطلوبی را در راستای ثبت جهانی دزفول انجام دهیم.

زلقی با بیان اینکه با تشکیل پرونده مذکور، اعتبار ملی قابل توجهی به میراث فرهنگی اختصاص می یابد، اظهار کرد: با توجه به اینکه مرمت هر یک از آثار موجود در بافت و منظرسازی آن نیازمند اعتبارات کلانی است قطعا اگر پرونده ثبت جهانی دزفول به نتیجه مطلوب برسد، می توان میزان قابل توجهی از بودجه مذکور را صرف بازسازی و به سازی بافت کهن شهرستان کرد.

شهردار دزفول نیز با بیان اینکه بافت قدیم دزفول با 200 هکتار وسعت و حضور در مرکز شهر تلفیقی از بافت قدیم و فرسوده است، افزود: بسیاری از مساجد، گذرها و خانه های تاریخی این بافت نیازمند بازسازی و علاج بخشی فوری هستند.

محمدرضا کرمی نژاد به انجام 12 پروژه محرک سازی در بخش های مختلف بافت تاریخی در سال گذشته اشاره کرد و افزود: اکنون نیز طرح جامع مطالعات راهبردی بافت قدیم در 3 سطح انجام پذیرفته که 1 سطح آن تا کنون تصویب شده است. وی با بیان اینکه در گذشته به بافت قدیم دزفول توجه ویژه ای نشده و تخریب های زیادی در آن صورت گرفته است، تصریح کرد: اکنون اما توجه ها بیشتر شده و ما سعی می کنیم این بافت تاریخی را که در کشور نظیر آن پیدا نمی شود را احیا کنیم.

گفتنی است؛ بافت تاریخی دزفول با معماری ارزشمند و نقوش آجرکاری معروف به «خوون چینی»، ساباط های تو در تو و شوادان ها به عنوان محیطی خنک و دلپذیر در ایام گرم سال از این قابلیت برخوردار است که به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری استان معرفی شود اما واقعیت این است که این بافت که در گذر هزاره ها جان سالم به در برده بود این سال ها با چالش هایی از جمله فرسودگی، بر هم خوردن ارتباط منطقی بین فضاهای جدید و قدیم بدون توجه به نیازهای واقعی یک شهر تاریخی رو به رو شده است، موضوعی که تمام پتانسیل و ظرفیت های گردشگری آن را تحت شعاع قرار داده است.

با قاطعیت می توان گفت هنوز هم نمی توان برنامه های مذکور دستگاه های متولی برای بافت قدیم دزفول را علاج بخش نامید. برنامه هایی که شاید همانند اکثر وعده های همیشگی در پس دلایلی همچون عدم تخصیص بودجه مورد نظر، کمبود اعتبار و کوچک بودن اقدامات نسبت به گستردگی بافت و مشکلات آن گم شوند. در این میان شاید تمرکز بر روی یک موضوع واحد همانند تشکیلات مخصوص بافت کهن و تلاش بی وقفه تا زمان رسیدن به این مهم و دیدن نتایج ملموس آن بسیار بهتر و کارساز تر از برنامه های کوتاه مدت و عجولانه ای باشد که صرفا برای خالی نبودن عریضه صورت می گیرد.

قطعا اگر مسئولان شهری و استانی همان گونه که در صحبت های خود بر ضرورت درک جایگاه و ارزشمندی بافت کهن دزفول تأکید می کنند در عمل نیز به دنبال اثبات این جایگاه باشند با اندک نگاهی و صد البته با تعاملاتی کارساز می توانند بافت تاریخی دزفول را از خطر نابودی برهانند و از پتانسیل های بی شمار آن در راستای رونق اقتصاد و گردشگری بهره مند شوند. هدفی که اگر همتی برای عملی کردن آن وجود داشته باشد زنگ آهنگ ناقوس مرگ بافت تاریخی دزفول را برای همیشه از حوالی این گنجینه تاریخی دور می کند.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
5 + 15 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1