اکوتوریسم، راهی برای پایداری طبیعت و فرهنگ

9 آبان 1395 - 14:30 dsfr.ir/rx6wq

اکوتوریسم، راهی برای پایداری طبیعت و فرهنگ
ecotourismiran.ir
اکوتوریسم بر منابع و جاذبه هایی استوار است که محیط طبیعی در اختیار گردشگر قرار می دهد.

اکوتوریسم سفری است مسئولانه به مناطق طبیعی که موجب حفظ محیط زیست و بهبود کیفیت زندگی مردم محلی شود.

"انجمن جهانی اکوتوریسم"

توسعه پایدار، توسعه ای است که در آن توسعه فرهنگی، اجتماعی و زیست محیطی هم زمان با توسعه اقتصادی اتفاق بیفتد و اقتصاد از نظر ارزشی در جایگاه بالاتری نسبت به سایر جنبه های توسعه قرار نگیرد.

برای چنین توسعه ای نیاز به نیروهای انسانی دغدغه مندی داریم که به باور درونی حفاظت از ارزش های فرهنگی و زیست محیطی رسیده باشند. همچنین به قوانینی که این منابع انسانی دغدغه مند را حمایت کنند. همچنین مسئولان و شهروندانی که علاوه بر منافع خود و خانواده شان به حقوق سایر انسان ها و سایر موجودات این کره خاکی، چه در کشور خود و چه در سایر نقاط جهان احترام می گذارند. به این ترتیب، راهی بس طولانی برای رسیدن به توسعه پایدار داریم.

انسان شهری برای رسیدن به آرامش و درک لذت های نهفته در طبیعت به آن پناه می برد تا فشارهای حاصل از زندگی را کاهش دهد. میل به حضور در طبیعت و بهره مندی از مواهب آن، روزبه روز در حال افزایش است؛ در حدی که این حضور به تدریج اثرات منفی خود را نشان داده است. مفهوم اکوتوریسم، به منظور کاهش این اثرات و افزایش تأثیرات مثبت جریان گردشگری در طبیعت، رفته رفته جایگاه مستقلی پیدا کرد تا الگویی مناسب برای استفاده خردمندانه گردشگران از منابع طبیعی باشد.

از اکوتوریسم تعاریف متعددی شده است که در عین تشابه، ابهاماتی را نیز در ذهن مخاطب ایجاد می کند. برخی از این اصطلاحات تنها برای دوره کوتاهی کاربرد داشتند و برخی هنوز هم رایج هستند. در سال ١٩٩١، انجمن جهانی اکوتوریسم یک تعریف اولیه ارائه داد که به عنوان تعریف مناسب، ساده و گویا به کار می رود: اکوتوریسم سفری است مسئولانه به مناطق طبیعی که موجب حفظ محیط زیست و بهبود کیفیت زندگی مردم محلی شود. به دلیل اینکه اکوتوریسم به صورت ایده و نه به عنوان موضوعی آکادمیک، مطرح شده است، بسیاری از گروه های تجاری و دولت ها آن را بدون درک ابتدایی ترین اصولش، ترویج کرده اند. هر یک از بخش های درگیر در این صنعت اعم از دولت، شرکت ها و آژانس های مسافرتی، اقامتگاه ها، جوامع بومی، مراکز فروش مواد غذایی، راهنمایان تور و گردشگران که در حوزه اکوتوریسم فعالیت می کنند، لازم است در پایبندی به اصول اکوتوریسم مسئولانه رفتار کنند.

راهنمایان تور و گردشگران که ارتباط مستقیم تری با مقصدهای اکوتوریسم دارند، حتی در نبود دستورالعمل مدون و نظارت از سوی دولت، حقی برای استفاده های ناموزون و مغایر با اصول، از مناطق طبیعی، بکر و آسیب پذیر ندارند. آنها باید اثرات منفی حضور خود در طبیعت را به کمترین میزان کاهش دهند. مسلما حضور انسان در طبیعت آسیب های متنوعی دارد که با دقت عمل در مدیریت و برنامه ریزی سفر می توان آن را مسئولانه تر کرد تا آسیب کمتری وارد شود. رد پا تنها چیزی است که از اکوتوریسم در طبیعت باقی می ماند و عکس ها و خاطرات سفر، تنها چیزهایی که از طبیعت نزد اکوتوریست ها باقی می ماند. فعالیتی که این گونه عمل نمی کند، اکوتوریسم نیست و اجازه ندارد این نام ارزشمند و پرمعنی را خدشه دار کند.

اکوتوریسم چگونه به حفظ محیط زیست کمک می کند؟

یکی از بزرگ ترین مشکلاتی که برنامه های حفاظت از محیط زیست با آن روبه رو هستند، نداشتن توجیه اقتصادی فعالیت های حفاظت از محیط زیست است. بودجه هایی که از طریق منابع دولتی در اختیار حفاظت قرار می گیرد، معمولا کافی نیست.

بهره بردارانی که خواهان تصاحب مناطق طبیعی بکر هستند، روزبه روز تعدادشان رو به فزونی است. آنها خواهان بهره برداری صرفا اقتصادی و بازگشت سرمایه خود در کمترین زمان هستند؛ بنابراین، منافع ملی و ارزش های طبیعی برای آنها معمولا جایگاه ارزشمندی ندارد و محدودیت های ایجادشده از سوی متولیان منابع طبیعی را موانعی بازدارنده برای رونق اقتصادی خود می دانند.

مکان های دست نخورده طبیعی، همواره مورد توجه چنین سرمایه دارانی بوده است که منافع شخصی خود را بر منافع ملی و زیست محیطی ترجیح می دهند و این مسئله حفاظت را پیچیده تر می کند. روش های مستقیم و غیرمستقیمی برای اینکه اکوتوریسم بتواند در حفاظت محیط زیست نقش خود را ایفا کند، وجود دارد.

روش غیرمستقیم

برخی از ساکنان بومی این مناطق، طبیعت پیرامون محل زندگی شان را حق خود برای بهره برداری های سنتی مانند چرای دام، کشاورزی، قطع درختان و شکار می دانند و از نگاه بسیاری از آنها، حفاظت به روش های رسمی و معمول از این مناطق، چیزی جز تصاحب این حق به وسیله دولت نیست. آنها همواره مترصد بازپس گیری حق خود هستند. اکوتوریسم بر پایه استفاده پایدار از طبیعت و کسب درآمد از آن به منظور حفاظت از این ارزش ها استوار است.

روش مستقیم

دولت حفظ منابع طبیعی را امری پرهزینه می داند و عموما امکانات کافی برای حل وفصل مشکلات و مسائل آن وجود ندارد؛ بنابراین، کاملا منطقی است که این مناطق در تلاش باشند به خودگردانی اقتصادی برسند و از درآمدهای حاصل از ورود بازدیدکنندگان، بخشی از هزینه های صیانت از منطقه را تأمین کنند. مدیریت مناطق تحت حفاظت که مساحت نسبتا زیادی هم دارند (١٠ درصد از خاک هر کشور) پرهزینه است.

 همچنین نیروهای انسانی و تجهیزات برای مدیریت دقیق و صحیح در این مناطق مورد نیاز است. سایر امکانات و نیازها، از جمله مقابله با شرایط بحرانی، مانند آتش سوزی های عمدی، شیوع بیماری در میان جانوران، شیوع آفت های گیاهی، مقابله با کمبود آب و سایر بحران ها، همچنین تجهیزاتی مانند هلیکوپترهای امدادی، اسلحه های بی هوشی، امکانات نقل وانتقال جانوران بیمار و... مستلزم بودجه و منابع مالی است. به منظور برقراری پایداری اقتصادی و خودگردانی مالی در پارک ها و مناطق تحت حفاظت دنیا، برای بازدید از جاذبه های طبیعی، از گردشگران ورودیه دریافت می شود.

آگاه سازی مردم از اهمیت حفاظت

اجرای برنامه های اکوتوریسم در سطح ملی و منطقه ای برای طبقات مختلف مردم، از طریق آشنایی و آگاه سازی آنان با اهمیت حفاظت و ارزش های میراث طبیعی متعلق به خود آنها، زمینه مشارکت آنان را در امر حفاظت فراهم می کند؛ چنان که امروزه در بسیاری از کشورهای دنیا که مردم به این سطح از آشنایی رسیده اند، حتی بر عملکرد دولت ها نظارت می کنند و مانع تخریب طبیعت می شوند. جنگل های سرسبز در صورت مدیریت صحیح برای اکوتوریست ها، می تواند برای جامعه میزبان درآمد بیشتری (در مقایسه با استفاده از چوب آنها) فراهم کند. همچنین ارزش جانوران وحشی زنده در زیستگاه طبیعی شان می تواند بیشتر از ارزش لاشه آنها در بازار پراضطراب و ناامن غیرقانونی باشد.

با حضور گردشگران و تعاملات برقرارشده در زمینه های مختلف، ازجمله تبادلات فرهنگی، جامعه بومی بیش ازپیش در معرض پاسخ گویی به پرسش های مرتبط با ارزش های بومی و هویت اصیل خود قرار می گیرد: من کیستم؟ رابطه من و طبیعت پیرامونم چیست؟ چه باورها و خرده فرهنگ هایی دارم؟ این خرده فرهنگ ها ناشی از چیست؟ از طرفی پرسش های گردشگران علاقه مند به طبیعت و فرهنگ نیز آنها را بیشتر با هویت خود مواجه می کند. آنها می خواهند درباره گذشته خود بیشتر بدانند. هرچه شناخت مردم بومی از ارزش هایی که تاکنون برای آنها عادی بوده است، بیشتر شود ارتباط منطقی و اصیل میان خود و طبیعت شان را بهتر درک می کنند؛ بنابراین برای حفظ آن بیشتر تلاش می کنند.

ارتقای خودباوری و عزت نفس و رضایت مندی از زندگی، حین انجام فعالیت های اکوتوریستی نیز می تواند یکی از دستاوردهای ارتقای آگاهی جوامع بومی محسوب شود. مجموعه ای از این تأثیرات، سرمایه اجتماعی جامعه را بالا می برد و احساس مسئولیت در برابر ارزش های طبیعی و فرهنگی را در آنها ایجاد و تقویت می کند. در چنین شرایطی، جامعه بومی به آتش سوزی جنگل پیرامون محل زیست خود بی اعتنا نمی ماند و هنگام استفاده از منابع آبی، برای مزرعه و دام خود غیرمسئولانه رفتار نمی کند. همچنین به سبب اختلافات قومی با استان مجاور، مسیر آب رودخانه را منحرف نمی کند و به صرف اینکه گونه جانوری در خطر انقراضی با نام استان دیگری شناخته شده است، برای حفاظت از آن گونه دچار تردید و ابهام نمی شود.

جاباما

دیدگاه ها

  • عبدالرضا محمدی 11 آبان 1395 - 16:05

    اگر با برنامه‌ ریزی دقیق ، مدیریت درست و اجرای صحیح صورت گیرد
    مسلما موفق خواهد شد

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1 + 1 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1