داستان گنج خیالی فاروق چیست؟

16 آذر 1395 - 21:00 dsfr.ir/6c8qy

اواخر هفته گذشته دو ویدئوی کوتاه از آنچه گفته می شود #گنج #فاروق در نزدیکی تخت جمشید است در فضای مجازی دست به دست شد.

در یکی از این ویدئوها تمامی اشیای تاریخی نمایش داده شده متعلق به تمدن مصر باستان و مشتمل بر تابوت یک مومیایی، رب النوع های مصر باستان، مجسمه هایی از اعضای خانواده مومیایی و ظروف و اشیای زرین و ارزشمند نمایش داده می شد و اصرار زیادی بود که این اشیا را متعلق به شهر تخیلی فاروق در استان فارس معرفی کنند. درحالی که مشخص است که تمامی این اشیا متعلق به تمدن مصر باستان است. یکی، دو روز بعد البته خبرهایی نیز دست به دست شد که این اشیا را متعلق به محوطه ای در کشور ترکیه معرفی کردند. مصیب امیری، رئیس اداره میراث فرهنگی استان فارس نیز بلافاصله اقدام به تکذیب این خبر کرد. اما یک روز پس از این تکذیبیه تصویر دیگری در فضای مجازی منتشر شد که در آن در تاریکی مطلق و با نور چراغ قوه اقدام به تصویربرداری با گوشی موبایل از یک کتیبه زرین به خط میخی، مجسمه زرین گوزن، سردیس هخامنشی که ریش های آن با سنگ های نیمه قیمتی تزیین شده بود و ظروف زرین شده بود.

تصویربردار حتی در اقدامی جالب یک اسکناس 2 هزار تومانی و یک اسکناس 500 تومانی را نیز در کنار تصویرهای خود نشان داد تا بزعم خود در تصویری که برای شبکه های اجتماعی ارسال می کند مشخص کند این اشیا متعلق به ایران هستند یا آنکه بخواهد بگوید اشیا مربوط به 2500 سال پیش هستند. این فیلم نزدیک به 7 دقیقه ای اما بدون صوت و تنها با دو سرفه تصویربردار به پایان می رسد. اما شایعاتی را که درباره این فیلم منتشر شد، بخوانید تا به پایان گزارش برسیم.

«از شهر فاروق چیزی شنیده اید؟ یکی از اعضای یگان حفاظت میراث فرهنگی این فیلم را از داخل محل گرفته و بیرون فرستاده است. یک اسکناس 2 هزار تومانی و یک 500 تومانی هم گذاشته و از آن فیلم گرفته که نگویند اینجا ایران نیست. مردم ریختند آنجا و اصلا حکومت نظامی شده است. این فیلم را هم فرستاده اند بیرون تا نکند اینها این اشیا را با خودشان ببرند. خدایی موضوع ملی است کاری کنید که نتوانند این اشیا را از ایران خارج کنند و ...»

این ویدئو به خبرنگار همشهری نیز ارسال شد اما تلاش ها برای گفت و گو با فردی که این ویدئو را منتشر کرده بود، ممکن نشد. با این حال تصاویر ارسال شده برای تأیید صحت و سقم داستان های مرتبط با شهر فاروق برای 2 باستان شناس ارسال شد تا در صورت تأیید آنها گزارش شهر فاروق منتشر شود.

دکتر مهرداد ملک زاده، باستان شناس دوره های تاریخی ایران که علاقه اصلی اش پژوهش و باستان شناسی در دوره های هزاره اول پیش از میلاد است و اکنون در پژوهشگاه میراث و گردشگری کشور نیز مشغول به کار است با مشاهده این ویدئو پاسخ های جالبی برای داستان فاروق دارد. او در رابطه با فیلم تخیلی منتشر شده از فاروق در مظان این اتهام قرار گرفت که هیأتی به سرپرستی وی در حال مطالعه بر گنج خیالی فاروق است.

دکتر ملک زاده می گوید: غیر از خبری که آمده و تکذیب هم شده است در 2 ماه اخیر 2 بار به استان فارس برای سرکشی به کار هیأت های باستان شناسی ایرانی و فرانسوی و ایرانی و ایتالیایی به تخت جمشید سفر کردم که متأسفانه در ماجرای فاروق شایعاتی مطرح شده که بنده در گنجینه خیالی فاروق در حال کاوش هستم که دروغ است.

او در خصوص ساختگی بودن فیلم 7 دقیقه ای منتشر شده از گنجینه خیالی فاروق گفت: این تصویر فضاسازی شده دالان تنگ و تاریکی را مثل یک راهروی زیرزمینی نمایش می دهد که نور کوچکی نیز بر اشیا تابانده می شود. آنچه بیننده در این تصاویر می بیند یک تونل است که اشیایی داخل آن قرار دارد و بیشتر تداعی کننده فیلم های افسانه ای جست و جوگران گنج بوده و تحت تأثیر فیلم های هالیوود است؛ حتی دالان های تنگ و تاریک معماری مصری سرچشمه این فیلم و اندیشه سازنده آن است. در حالی که در تمامی فلات ایران چنین فضایی خالی مملو از اشیای تاریخی زیر زمین وجود ندارد.

به گفته دکتر مهرداد ملک زاده، به نظر می رسد اشیا در یک اتاق چیده شده و دیوارهای اتاق نیز با پارچه سیاه یا رنگ سیاه پوشانده شده است تا فضای دهلیز را تداعی کند. ولی سازنده این فیلم غافل از این موضوع است که اشیا و ظروف فرهنگی دوره هخامنشی آنچنان که در شوش و پاسارگاد و تخت جمشید یافت شده مدفون در خاک هستند و به مرور ایام دچار آسیب و فرسایش شده اند و باستان شناس با ایجاد کارگاه های مربع شکل آن ها را از زیر خاک بیرون می کشد. نه آنکه مانند این تصویر اشیا در فضایی باز چیده شده باشند.

این باستان شناس دوره های تاریخی حتی در خصوص اشیای به نمایش درآمده در این تصویر که به رنگ طلا هستند، توضیح می دهد: در ساخت این اشیا تقلیدهای بسیار خام و ضعیف و کپی های نازل صورت گرفته است. افرادی که چنین اشیایی تولید می کنند البته با مشاهده هنر هخامنشی در موزه ها یا دیدن تصاویر اشیای مربوط به آن دوره اقدام به تقلید برای ساختن نمونه های مشابه می کنند؛ درحالی که متخصصان دوره هخامنشی، قاعده ساخته شدن چشم در صورت یک گاو را می دانند و با علائم نمادین آن به خوبی آشنا هستند. اما افراد ناآشنا با این ظرایف اشیایی مهمل می سازند. لوحه های به نمایش درآمده در این تصویر نیز بسیار خام، ناشیانه و به صورت مبتدی ساخته شده و سازندگان آن تلاش کرده اند خط هخامنشی را در این لوحه ها تکرار کنند؛ درحالی که نمی دانند اصلا در کارگاه های هخامنشی لوحه ها این گونه تولید نمی شدند. مجسمه ای از سرباز هخامنشی نیز در این تصویر وجود دارد که نمونه های مولاژ آنها را در خیابان ویلا یا منوچهری می توان خریداری کرد. جالب آنکه این فرد حتی نمی داند در تمام هنر هخامنشی حتی یک مجسمه هم وجود ندارد و تنها مجسمه این دوره مربوط به مجسمه داریوش است که آن هم در مصر تراشیده شد و او با خود به ایران آورده است.

آنطور که ملک زاده می گوید: مجسمه های موجود در این تصویر را از خیابان ویلا یا منوچهری خریده اند و با اسپری زردرنگ آنها را رنگ کرده و آن را آغشته به آب کرده اند که تداعی کننده طلایی بودن اثر باشد. بنابراین آنچه در مورد این تصویر می توان گفت این است که با انباری تاریک یک فرد رو به رو هستیم که اشیا را در آن چیده است و نمی داند که هیچ تالاری به این شکل از دوره هخامنشی وجود نداشته و حتی نوع چینش اشیا نیز ناشیانه است.

این باستان شناس در پاسخ به این سؤال که چه اتفاق افتاده است که برخی در جامعه ایران دست به چنین اقداماتی می زنند؟ گفت: متأسفانه در فرهنگ و ادبیات ایران مضمون هایی همچون گنج جویی و گنج بادآورده وجود دارد و با توجه به ناملایمات اقتصادی سال های اخیر نیز افرادی در کشور اقدام به بازتولید آثار فرهنگی می کنند و با پخش شایعه یافتن گنج در شبکه های اجتماعی و دست به دست شدن تصاویر ساختگی در حلقه میلیونی مخاطبان شبکه های اجتماعی این توهم ایجاد می شود که چون این فیلم ها در تیراژ وسیع پخش شده و همه آن را دیده اند، پس واقعی است.

به گفته دکتر مهرداد ملک زاده، سودجویان با تقلب و جعل و نمونه سازی از آثار هنری و تاریخی ایران در سال های اخیر شدیدترین ضربه ها را به پیکر فرهنگ ایرانی وارد کرده اند.

« دنیای سفر » این نوشته را از « همشهری آنلاین » آورده است. واکاوی، پی گیری، نگارش و آفرینش، شایسته سپاسگزاری است.
جاباما

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
4 + 2 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1