29 ژانویه 2023 - 06:42
معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان توضیح داد:

از مرمت «کوه خواجه» تا کاوش در «شهرسوخته» و «تیس»

13 ژانویه 2023 - 13:10 dsfr.ir/8822p

از مرمت «کوه خواجه» تا کاوش در «شهرسوخته» و «تیس»
صبا میرزایی
کوه خواجه

معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان درباره آخرین اقدامات مرمتی در محوطه باستانی «کوه خواجه» و کاوش های «شهر سوخته» و بندر تاریخی «تیس» توضیحاتی داد.

به گزارش «دنیای سفر» مجتبی سعادتیان در گفت و گو با ایسنا، درباره اقدامات مرمتی بناهای تاریخی این استان اظهار کرد: امسال از محل اعتبارات سفر ریاست جمهوری، مرمت های خوبی در بناهای تاریخی به ویژه پایگاه های ملی انجام شده است، برای نمونه در محدوده بلوچستان «مقابر جالق» که به دوره اسلامی تعلق دارد و در پایگاه ملی باغ شهر جالق واقع شده، «قلعه بمپور» و «باغ خالصه بمپور»، بنای فرمانداری که به «موزه محلی چابهار» تغییر کاربری داده است و «حسینیه آل رسول» فعالیت مرمتی داشتیم و در حوزه سیستان نیز در «شهر سوخته»، بافت «قلعه نو»، «کوه خواجه»، «آسبادها» که برای ثبت جهانی هم آماده می شوند، «قلعه رستم» و «قلعه مچی» فعالیت های مرمتی خیلی خوبی انجام شده است.

سعادتیان، درباره کاوش هایی که امسال برای محوطه های باستانی سیستان و بلوچستان انجام شده است، گفت: کاوش باستان شناسی برای تعیین حریم و عرصه در محوطه های اقماری «شهر سوخته» انجام شد، همچنین دو کاوش دیگر هم در دست بوده و واگذاری آن انجام شده است که شامل «تیس» در چابهار و شهرسوختۀ سیستان می شود، فرآیند صدور مجوز آن ها نیز در حال انجام است. همچنین در تلاش هستیم فعالیت کاوش «شهر سوخته» را تا قبل از به پایان رسیدن سال، آغاز کنیم.

او درباره مرمت هایی که امسال در شهر سوخته انجام شده است، توضیح داد: کل فضاهایی را که تاکنون در «شهر سوخته» کاوش شدند، مرمت کردیم که به ترتیب شامل کاخ سوخته، گورستان، منطقه مسکونی مرکزی و شرقی، قسمت بناهای یادمان، منطقه صنعتی و کارگاه ها مرمت است.

معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان درباره تأمین بودجه کاوش شهر سوخته با توجه به کمبود آن در فصل گذشته که کاوش های باستان شناسی را محدود کرده بود، گفت: قاعدتاً، کمبود بودجه همیشه در کاوش ها وجود دارد، اما سعی ما بر این است که برای این کاوش حداقل تأمین مالی انجام شود. بخشی از این تأمین مالی به صورت استانی و ملی است و اداره میراث فرهنگی استان نیز در تلاش است این کمبودها را جبران کند.

او در ادامه بیان کرد: مسأله کمبود بودجه همیشه در همه کشور وجود داشته است، به طبع ما هم مستثنی نیستیم، اما در تلاشیم با رایزنی ها و مهم نشان دادن این فرآیند این نواقص را جبران کنیم.

سعادتیان که به مرمت محوطه های تاریخی کوه خواجه اشاره کرد، درباره کاوش و مرمت این محوطه باستانی که همواره درباره آن هشدارهایی داده می شود و در معرض فرسایش شدید است، اظهار کرد: کاوش در کوه «خواجه» یکی از سخت ترین فعالیت هایی است که یک باستان شناس می تواند با آن مواجه شود. در این کوه با یکسری سازه های ناپایدار مواجه هستیم و در عین حال فضاهایی که به محوطه های باستانی تبدیل شده اند، کاوش آن ها برای باستان شناسان می تواند خطرناک باشد، بنابراین کاوش این کوه و محوطه های باستانی آن خیلی سخت و خطرناک است. بنابراین اولویت اصلی استحکام بخشی سازه های فرسوده ای است که نیازمند اقدامات حفاظتی فوری، مانند شمع زنی و ایجاد پشتیبان در بخش های مختلف است. در فاز بعدی باید عملیات استحکام بخشی ثانویه را برای بخش هایی که آسیب دیده اند، انجام دهیم که شامل کار کردن روی پی بنا و مقاوم سازی آن است. همچنین باید در بخش هایی که طاق هایی که ریختند و باعث ورود آب به مجموعه می شوند، طاق زنی و گنبدزنی شوند. سپس در بخش هایی که امکان پوشاندن یا مسقف کردن آن ها را نداریم، آب های سطحی را هدایت کنیم تا از داخل مجموعه عبور نکنند. این موارد، فعالیت های روتینی است که هر سال انجام می شود.

او اضافه کرد: بر همین اساس بخشی از آبراهه های سطحی پیرامون کوه خواجه را مدیریت کردیم تا کمترین آسیب متوجه آثار باستانی آن شود و همچنین امسال شمع زنی ها و استحکام بخشی جداره های فرسوده انجام شده است و استحکام بخشی این سازه های تاریخی جزو برنامه هر ساله ماست. اگر مشاهده شود که نشست در دیوار و بخش های مختلفی داشته باشیم، سریعا اقدامات حفاظتی مانند سبک کردن سازه فوقانی انجام می شود.

سعادتیان درباره کاوش در بندر تاریخی «تیس» گفت: قرار است با همکاری پژوهشکده باستان شناسی و دانشگاه تهران کاوش هایی در بندر «تیس» انجام دهیم، اما هنوز نهایی نشده است. پتانسیل هایی که در بندر تیس وجود دارد، ما را ملزم می کند برنامه های چند ساله کاوش در این محوطه تاریخی داشته باشیم. همچنین شهرستان دلگان و محوطه های آن نیز، از جمله آثاری هستند که باید برنامه های باستان شناسی و کاوش مستمر برای آن ها داشته باشیم و جزو برنامه های آینده است.

معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان درباره اقدام برای تهیه پرونده ثبت جهانی بندر تاریخی تیس اظهار کرد: درباره «تیس» مهم ترین اتفاقی که باید بیفتد این است که دامنه فعالیت های باستان شناسی در آن گسترش پیدا کند تا به یکی از استانداردهای ثبت جهانی یونسکو در آن برسیم، مانند «شهر سوخته» و «شوش»، دامنه کاوش های باستان شناسی در آن ها زیاد انجام شده و همین موضوع استانداردهای لازم برای ثبت جهانی را برای آن ها رقم زد. اما این اتفاق برای «تیس» در حال حاضر خیلی دور است و اگر دامنه کاوش های آن گسترش یابد، شاید در سال های آینده این اتفاق هم برای «تیس» رخ دهد.

سعادتیان درباره طولانی شدن فرایند تعیین حریم و عرصه محوطه های تاریخی بندر «تیس» نیز گفت: گمانه زنی ها برای تعیین حریم و عرصه محوطه های بندر «تیس» انجام شده و پرونده آن هم آماده است، منتظر ابلاغ و تصویب از سوی وزارتخانه هستیم. یکسری ایرادها در این پرونده وجود داشت؛ خانه و زمین های مردم در عرصه تعیین شده قرار می گیرد و باید توسط میراث فرهنگی تملک شود و این عوامل باعث طولانی شدن روند شده است. قرار بر این شده که ابتدا محوطه های ثبتی، تعیین حریم و عرصه شوند و کل روستا به عنوان حریم منظری در نظر گرفته شود و بعد به ترتیب اهمیت و اولویت محوطه های دیگر، ثبت و تعیین حریم و عرصه شوند.
 

1