2 فوریه 2023 - 12:28

یخدان «میرفتاح» یادگاری فراموش شده

6 دسامبر 2022 - 13:00 dsfr.ir/z226z

یخدان «میرفتاح» یادگاری فراموش شده
ایمان حامی خواه
یخدان «میرفتاح» بازمانده از دوران قاجار در شهرستان ملایر

یخدان «میرفتاح» که بازمانده از دوران قاجار در شهرستان ملایر است، همراه با بارش بهاری 98 ریزش کرد و پس از گذشت سه سال هنوز سر پا نشده است.

به گزارش «دنیای سفر» نوروز سال ۹۸ بود که بارندگی و سیل بخش عظیمی از تنها یخچال سنتی استان همدان را تخریب کرد. یخدان «میرفتاح» که بازمانده از دوران قاجار در شهرستان ملایر است، همراه با بارش بهاری آن سال ریزش کرد و پس از گذشت سه سال هنوز سر پا نشده است.

با وجود اینکه همان روزها مسئولان قول تسریع در بازسازی این بنای تاریخی را دادند، این وعده تاکنون عملی نشده و پس از گذشت سه سال همچنان عدم تخصیص اعتبار بزرگترین مشکل بازسازی بنا و روند کُند مرمت آن محسوب می شود. 

علی مالمیر، مدیرکل وقت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان ۱۸ فروردین همان سال در گفت وگو با ایسنا، با اعلام اینکه بارندگی ها ۳۸ میلیارد و ۸۰۰ میلیون ریال به بناهای تاریخی همدان خسارت وارد کرد، گفت: از میان آثار تاریخی، تنها یخدان میرفتاح ملایر دچار خسارت کلی شده و به دیگر بناهای تاریخی استان به صورت جزئی آسیب وارد شده است.

وی اضافه کرد: میزان خسارات وارده، به ستاد مدیریت بحران اعلام شده است که در صورت تأیید از اعتبارات ملی و استانی استفاده خواهیم کرد.

ابراهیم جلیلی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان ملایر نیز مهرماه سال ۹۹ به خبرنگار ایسنا گفت: با توجه به شرایط بنا باید هر چه زودتر اعتبارات لازم برای ادامه روند بازسازی، طاق زدن و محوطه سازی آن تأمین شود.

وی مستندسازی از وضع موجود(فتوگرامتری) را نخستین اقدام انجام شده در بحث مرمت یخدان میرفتاح دانست و افزود: دومین اقدام آسیب شناسی و تهیه حصار با اعتباری افزون بر ۱۲۰ میلیون تومان از محل استانی تهیه شد و برای ادامه مرمت و بازسازی بنا منتظر اعتباری به مبلغ حدود ۲۸۵ میلیون تومان از محل ملی یا مدیریت بحران هستیم.

جلیلی در فروردین ماه ۱۴۰۰ نیز در گفت وگو با ایسنا، اتمام مرمت یخدان میرفتاح را نیازمند تخصیص اعتبار دانست و گفت: در سال ۹۸ مصالح مورد نیاز برای مرمت خریداری و مقرر شد برای بازسازی بنا از محل اعتبارات مدیریت بحران اعتباری تخصیص یابد که در آن سال حدود ۶۰۰ میلیون برآورد شد اما هیچ اعتباری به بنا اختصاص پیدا نکرد.

وی با بیان اینکه تاکنون برای مرمت این بنا حدود ۵۰۰ میلیون تومان هزینه شده است، گفت: متأسفانه به علت تأخیر در تأمین اعتبار هزینه های مرمت اضافه شد، در ابتدا انتظار داشتیم با همان اعتبار گنبد بنا را بزنیم اما وقتی مشاهده شد دیواره های ساقه بنا یا دیواره های نگهدارنده گنبد به مرور زمان از بین رفته، نظرمان تغییر کرد و مقرر شد استحکام بخشی انجام گیرد و به صورت اصولی مرمت و بازسازی شود.

جلیلی در اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۰ نیز با اشاره به اینکه از محل اعتبارات مدیریت بحران، اعتباری برای مرمت بنا تخصیص پیدا نکرده است، گفت: از محل استانی و ردیف متوازن، ۶۰۰ میلیون تومان اعتبار برای مرمت یخدان مصوب شد که از این مبلغ ۲۱۰ میلیون تومان تخصیص یافت.

وی ادامه داد: از محل این اعتبار تاکنون اقداماتی از جمله آواربرداری، تخریب و جداسازی الحاقات، تخریب پایه های فرسوده، استحکام بخشی پایه های بیرونی بنا، مقاوم سازی پیِ اثر، خرید مصالح چوبی، ساخت قالب، تخلیه و حمل آوار به بیرون از محوطه انجام شده است.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان ملایر مردادماه سال جاری نیز با اشاره به انتظار یخدان میرفتاح برای تامین اعتبار افزود: نوسانات اقتصادی، نبود اعتبارات کافی و تخصیص اعتبار در قالب اوراق از دلایل اصلی تأخیر در مرمت این بنای تاریخی است.

وی مطرح کرد: برای مرمت و بازسازی ۷۶۰ اثر تاریخی که همزمان با این بنا در کشور فرو ریختند، اعتباری از محل اعتبارات مدیریت بحران، تخصیص یافت اما برای مرمت یخدان میرفتاح هیچ اعتباری از این محل تخصیص پیدا نکرد.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان ملایر بیان کرد: تاکنون یک میلیارد و ۴۵۰ میلیون تومان برای مرمت این بنای تاریخی هزینه شده است.

جلیلی در آذرماه سال جاری نیز در گفت و گو با ایسنا، با اشاره به اینکه بازسازی یخدان میرفتاح شامل سه بخش یخدان، ساقه و گنبد است، اظهار کرد: اجرای گنبد یخدان میرفتاح نیازمند تأمین اعتبارات ملی و استانی است.

وی درباره آخرین اقدامات انجام شده در بنا گفت: حصارکشی اطراف محوطه یخدان میرفتاح توسط سازمان میراث فرهنگی، تهیه مستندنگاری وضع موجود و ثبت داشته های اثر تاریخی، خرید یکسری مصالح برای بازسازی اثر، تهیه طرح آسیب شناسی، رفع خطر و ایجاد اتاق نگهبانی و حفاظت و انجام مکاتبات متعدد برای تأمین اعتبار از جمله اقدامات صورت گرفته به شمار می رود.

جلیلی با اشاره به اینکه از اعتبارات استانی سال ۱۴۰۱، حدود ۵۰۰ میلیون تومان برای این کار پیش بینی شده اما هنوز تخصیص نیافته است، افزود: پیگیر تخصیص اعتبارات بیشتر در حدود ۸۰۰ میلیون تومان برای تکمیل روند بازسازی یخدان میرفتاح هستیم هر چند برآورد ما برای اجرای گنبد یخدان میرفتاح یک میلیارد تومان اعتبار است.

به گزارش ایسنا، یخچال سنتی «میرفتاح» از سه قسمت تشکیل شده که شامل یخدان با حدود شش متر در عمق زمین، یک چاه دفع آب به عمق پنج متر، ساقه یا پایه گنبد با حدود چهار متر از مصالح سنگ و خشت و آجر است و قسمتی که محل ذخیره یخ و تحت عنوان یخدان و ساقه بوده، این قسمت ها کاملاً سالم است.

قسمت فرو ریخته بنا گنبدی است که برای جلوگیری از تابش مستقیم نور به یخ داخل یخدان روی آن زده شده و باعث تهویه و دیرتر آب شدن یخ ها می شده است همچنین یک دیوار سایه انداز کنار یخدان وجود داشته که بین ۴۰ یا ۵۰ سال قبل و پیش از ثبت ملی بنا از بین رفته و سه حوض داشته که آب قنات را در زمستان درون آنها می ریختند تا یخ بسته سپس داخل یخدان بریزند.

در بهار سال ۹۸ که گنبد سایه انداز این اثر فرو ریخت، نخستین اقدام به منظور حفاظت اضطراری و جلوگیری از احتمال خسارت انسانی، حصارکشی بنا بود که به طول ۱۳۰ متر انجام شد.

اگرچه همان روزها گفته شد اعتباری از سوی مدیریت بحران استان برای بازسازی یخدان میرفتاح درنظر گرفته می شود اما این اعتبار به بنا تخصیص نیافت و به کُند بودن روند بازسازی آن دامن زد. از سوی دیگر اعتبارات استانی و ملی میراث فرهنگی به تنهایی کفاف مرمت و نگهداری آثار تاریخی را نمی دهد و این قضیه به چالشی جدی در این حوزه تبدیل شده که نیازمند چاره اندیشی است.

1