16 آوریل 2024 - 22:19

مُهر بی مهری بر تار و پود فرش دستباف

12 دسامبر 2018 - 18:00 dsfr.ir/776c9

فرش دستبافت

سرزمین کهن ایران قرن ها پیش از آنکه هویت و موجودیت اقتصادی خود را بر استخراج و فروش نفت بنا کند و رفته رفته از سایر سرمایه های خود و پتانسیل ناتمام آنها در ارزآوری و ایجاد اشتغال پایدار غافل بماند، یکی از تولیدکنندگان و صادرکنندگان اصلی فرش دستباف در جهان بود.

به واقع هنرصنعت دیرین فرش به واسطه کاربرد وسیعش، هرگز از زندگی آدمی حذف نخواهد شد و از قرن ها پیش در زندگی ایرانیان جایگاهی ویژه داشته است و این مسئله را می توان در سفرنامه هایی که از جهانگردان خارجی به یادگار مانده، آشکارا یافت.

اما آنچه حیرت و تعجب هر محقق و پژوهشگری را در حوزه فرش دستباف برمی انگیزد، بی مهری و غفلت آشکاری است که در دهه های اخیر از سوی دولتمردان به هنرصنعت فرش دستباف شده و آن را به سایه بی توجهی کشانده است. در شرایطی که پروبال دادن به هنرهای دستی به عنوان صنایع پاک و کم هزینه در میان کشورهای توسعه یافته به رکنی اساسی در اقتصاد مبدل شده، متاسفانه مسئولان کشور یک به یک صنایع دستی را از کانون توجه خود خارج کرده و بر آن مُهر بی مهری می زنند!

چنانچه در دهه های اخیر بازار فرش دستباف علیرغم آنکه ظرفیت های فراوانی برای ارزآوری و ایجاد اشتغال دارد همواره با رکود دست و پنجه نرم کرده است، اما این رکود که در ماه های اخیر به دلیل افزایش چشمگیر نرخ ارز، اعمال تحریم ها و به دنبال آن افزایش چند برابری قیمت مواد اولیه همچون ابریشم، کُرک و پشم، افزایش تعرفه واردات ابریشم به عنوان اصلی ترین ماده اولیه فرش دستباف و کاهش قابل توجه صادرات شدت بیشتری یافته است، به اعتقاد کارشناسان و متخصصان حوزه فرش دستباف حاصل سیاست های نادرستی است که در چند دهه اخیر گریبان گیر صنعت فرش بوده و ارتباط چندانی با وضعیت کنونی اقتصاد کشور ندارد.

دبیر اتحادیه صادرکنندگان فرش دستباف استان اصفهان با ارزیابی بازار فعلی فرش، می گوید: متاسفانه در حال حاضر بازار فرش به دلیل افزایش زیاد قیمت مواد اولیه با رکود مواجه شده است. ابریشمی که سال گذشته 350 هزار تومان خریداری می شد، اکنون به یک میلیون و 500 هزار تومان رسیده است. این گرانی برای تولیدکننده اصفهانی که باید فرش اصفهان را با چله ابریشم، گل ابریشم و کفه ابریشمی ببافد و مواد اولیه فرش تا حدود 70 درصد از ابریشم تشکیل شده است، اصلا مقرون به صرفه نیست.

منوچهر طلایی درباره افزایش تعرفه ابریشم نیز می گوید: برای بافت فرش های باکیفیت عمدتا از ابریشم وارداتی از چین استفاده می شود. سال گذشته تلاش کردیم تا دولت تعرفه گمرکی ابریشم را کاهش دهد و تا پایان سال هم خوش گمان بودیم که در این کار موفق شده ایم، اما با اعلام نرخ تعرفه گمرکی، متاسفانه قیمت آن تا حدود دو برابر افزایش یافت و در نهایت گرانی دلار و افزایش تعرفه موجب گرانی ابریشم تا 5 برابر شد.

وی با توصیف نامطلوب بودن وضعیت صادرات فرش، اظهار می کند: وقتی فرش با مواد اولیه گران تولید شود، مسلما قیمت آن افزایش می یابد و فروش داخلی به دلیل فرش های متنوع ماشینی موجود در بازار بسیار کم می شود، همچنین 27 تا 30 درصد فرش دستباف ایران به آمریکا صادرات می شد که متاسفانه با اعمال تحریم ها صادرات فرش نیز متوقف شد.

مدیرعامل اتحادیه تعاونی های فرش دستباف شهری استان اصفهان نیز همچون دیگر فعالان این عرصه بر عدم برنامه ریزی صحیح و مدیریت دوراندیشانه مسئولان در ایجاد وضعیت نامطلوب بازار فرش تاکید دارد.

امیر نصر می گوید: دولت با کمی نگاه مثبت و ایجاد امکانات برای تولیدکنندگان می تواند در زمینه فرش دستباف با کمترین هزینه، بالاترین اشتغال را برای نسل جوان مهیا کند.

امروز اگر خانواده سه یا چهار نفره حدود 10 تا 15 میلیون تومان برای بافت یک فرش هزینه کنند و حدود هشت ماه تا یک سال برای بافت آن زمان بگذارند، بازدهی فروش فرش برای آنها مبلغی بالغ بر 50 میلیون تومان است.

وی با تاکید بر اینکه فرش دستباف ایران به یک اتاق فکر قوی و کلی در کشور نیازمند است، می گوید: مسئولانی که تا امروز در حوزه فرش دستباف فعالیت کرده اند هیچ کارآمدی نداشتند و دولت باید به فکر طراحی استراتژی کلی در این زمینه باشد.

مدیرعامل اتحادیه تعاونی های فرش دستباف شهری استان اصفهان اما معتقد است هنوز هم برای نجات فرش دستباف فرصت در اختیار داریم.

آمارها نشان می دهد که خریداران فرش دستباف معمولا یا کشورهای پیشرفته ای هستند که اکنون ناچارند به دلیل حفظ منافعشان از تحریم های آمریکا علیه ایران حمایت کنند و یا کشورهای اسلامی که متاسفانه در وضعیت خوبی به سر نمی برند، اما در چنین شرایطی نباید ناامید شویم و بازار را به دست بگیریم.

چهار سال قبل چند نفر از آمریکا به نمایشگاه فرش ایران آمدند. از آنها درباره جایگاه فرش ایران در این کشور پرسیدم که عنوان کردند همانطور که در ایران اگر کسی یک ماشین بسیار گران قیمت سوار باشد مورد توجه دیگران قرار می گیرد و فردی ویژه محسوب می شود، در آمریکا نیز اگر شخصی فرش ایرانی در منزلش باشد، فردی ویژه به نظر می رسد.

این مسائل نشان می دهد که ما هنوز هم قادر هستیم این بازار را از رکود نجات دهیم، به شرط اینکه بخواهیم.

پر واضح است که فرش دستباف ایران با وجود برخورداری از مشکلات بسیار، همچنان نیز ظرفیت های بسیاری برای درخشیدن در بازارهای جهانی و مغلوب ساختن رقبای سرسخت خارجی خود دارد. این هنرصنعت مظلوم، اما کهن و غنی اگر چه در سالیان اخیر به معضلات بسیاری همچون افتادن به ورطه تکرار و دور شدن از سلایق مخاطبان جهانی در طرح و نقشه دچار شده و گاه در مصاف با فرش های ماشینی، بازار داخلی را به این رقیب بی اصالت باخته است، اما اگر ازسوی دولتمردان به وضعیت نامطلوب آن سروسامان داده و حمایتی جدی از آن صورت گیرد، همچون آتشی گرم و پرحرارت سر از زیر خاکستر برون آورده و محفل ایرانیان، این میراث داران دیرین خود را گرم خواهد کرد.

« دنیای سفر » این نوشته را از « ایسنا » آورده است. واکاوی، پی گیری، نگارش و آفرینش، شایسته سپاسگزاری است.
1