در حاشیه رودخانه کر 76 آسیاب، بند و پل تاریخی وجود دارد
01/24/2012
رودخانه کر قرن هاست از میان دشت مرودشت یکی از باستانی ترین منطقه های ایران عبور می کند، در حاشیه این رودخانه دست کم 76 اثر تاریخی بازمانده از دوره های مختلف تاریخی اعم از آسیاب آبی، پل و بند تاریخی، سیستم های آبیاری و کانال های انحرافی آب به سمت اراضی کشاورزی، بازارچه های تاریخی و ... وجود دارد.در مسیر رودخانه کر در دوره های مختلف تاسیسات و ساختارهایی ایجاد شده است که هم به لحاظ معماری و هم به لحاظ تاریخی دارای ارزش فوق العاده ای هستند. بر اساس آمارهای موجود در مجموع در این محدوده 62 اسیاب آبی تاریخی فعالیت می کرد که در دیلمیان 27 آسیاب آبی، بند فیض آباد 12 آسیاب، بند تیلکان 7 آسیاب، بند سطح آباد 2 اسیاب، بند فیروزی 2 آسیاب و در بند دشت بال 2 آسیاب آبی فعال بود.
همچنین در این محدوده 2 بند (سد) بازمانده از دوران هخامنشی، 2 دیملی، و 4 بند بازمانده از دوره اسلامی شامل یک صفوی، بند سطح آباد، بند فیروزی و یک بند دشت بال و شش پل تاریخی بازمانده از دوره های مختلف دیده می شود.
مجموعه معماری آبی دوره هخامنشی مشتمل بر 2 پل و 2 بند و سیستم آبرسانی سد داریوش مربوط به این دوره است. همچنین در کنار این مجموعه معماری آبی بازمانده از دوره دیلمیان که بند امیر یکی از آنهاست را می توان نام برد، تنها تعداد آثار بازمانده از دوره دیلمیان در این منطقه مشتمل بر بیش از 27 آسیاب آبی و چندین پل و بند تاریخی، سیستم های آبیاری و کانال های انحرافی آب رودخانه به اراضی کشاورزی بازارچه تاریخی و ... می شود.
علاوه بر این محوطه حاشیه رودخانه کر در دوره اسلامی هم رونق فراوانی داشته است به همین دلیل مجموعه معماری آبی بازمانده از دوران اسلامی هم در این منطقه قابل توجه است، بند فیض آباد و بند تیلکان، بند فتح آباد، بند دشتبال، بند فیروزی که علاوه بر پل و بند دارای آسیاب های متعدد آبی بوده است یادگارانی از دوران اسلامی در این منطقه است. به همه این موارد باید پل های تاریخی متعدد مربوط به دوران مختلف از جمله پل ابرج، پل خان، پل فتح آباد، پل سیوند، پل اتابکی، پل داریوش، پل فیض اباد و پل بند امیر را نیز اضافه کرد.
بهره برداری از انرژی آب در فرایند های مختلف تولیدی و صنعتی توسط گذشتگان این دیار از نکات بسیار با اهمیت نهفته در معماری آبی رودخانه کر است. وجود آسیاب های آبی با تنوره های بلند که گاه 5 سنگ آسیاب را به حرکت در می آورده است نشانه ای از تکنولوژی پیچیده و ذکاوت صنعتگران ایرانی آن دوره ها بوده است، به همین دلیل به نظر می رسد ضروری است که یکی از این آسیاب ها به صورت نمونه احیاء شده و در معرض دید گردشگران قرار گیرد. بدون شک راه اندازی یک آسیاب آبی منطبق بر معیارهای معماری باستانی نظر بسیاری را به خود جلب خواهد کرد.
هخامنشیان بر روی رودخانه کر در فارس بندهای تاریخی بسیاری احداث کرده بودند، این بندها برای آبیاری زمین های پیرامون تخت جمشید ایجاد شده بود. با این که آثاری از تمامی سدهای ساخته شده در زمان هخامنشی ها در دست نیست، اما برخی از بندها که تا به امروز بر روی آن رودخانه بر جای مانده اند دارای پایه های هخامنشی هستند. از جمله آنها می توان به « بند ناصری » اشاره کرد که در 48 کیلومتری شمال غربی تخت جمشید واقع شده است.
ابن بلخی (سده پنجم) سد ناصری را چنین توصیف می کند: «در این قسمت رودخانه در زمان های قدیم سدی ساخته شده بود که آب کافی را برای آبیاری زمین ها تأمین می کرده است اما در روزگاران هرج و مرج که اعراب به سرزمین ایران تاختند این سد رو به خرابی نهاد و در تمام حوزه های رامجرا (را مجرد) دیگر کشاورزی انجام نشد.»
سد دیگر «بند فیض آباد» نام دارد که در حدود 48 کیلومتری شمال تخت جمشید قرار گرفته است چنان که گفته شده یکی از سه بندی که بر روی رود کر ساخته شده بوده 25 متر درازا و 25 متر بلندا داشته است. در نزدیکی شهرک «کوار » در جنوب شیراز سد هخامنشی دیگری به نام «بند بهمن» بر روی رودخانه «مند» بنا شده است. طول بند در حدود 100 متر و بلندای آن حدود 25 متر است. البته بخش عمده ای از این سد تا کنون از گل و لای پر شده است.
Total shows: 13
تنظیم خبر: میثم رودکی
منبع: CHN