راه ناهموار صادرات گردشگری ایران

1 آبان 1395 - 10:00 dsfr.ir/120iv

راه ناهموار صادرات گردشگری ایران
نامشخص
گردشگران خارجی در تخت جمشید

بر اساس آخرین گزارش سازمان جهانی سفر و گردشگری، آینده چندان درخشانی در زمینه صادرات گردشگری ایران پیش بینی نمی شود.

بر اساس آخرین گزارش سازمان جهانی سفر و گردشگری، ارزش صادرات گردشگری ایران یعنی درآمدهای حاصله از ورود گردشگران خارجی در سال 2015 تنها 1.7 درصد از کل صادرات کشور را تشکیل می داد؛ در حالی که این نسبت برای جهان، 6.1 درصد و برای خاورمیانه 6.3 درصد است و این رقم در ترکیه به 17.7 درصد و در لبنان به 51.9 درصد می رسد. این وضعیت در شرایطی است که طی سال 2009 سهم صادرات گردشگری از صادرات کل کشور به حدود 2.4 درصد هم رسیده بود. این گزارش که چند ماه پیش منتشر شد، آینده چندان درخشانی را در این زمینه برای کشور پیش بینی نمی کرد.

بر اساس همین گزارش انتظار می رود درآمدهای کنونی از ورود گردشگران خارجی در سال جاری میلادی 2.3 درصد و تا سال 2026 به طور متوسط در هر سال به میزان 3.7 درصد افزایش یابد. برآورد رشد جهانی صادرات گردشگر در این دو بازه به ترتیب 3 درصد و 4.3 درصد است که حکایت از عقب افتادن بیشتر گردشگری ایران در این شاخص دارد. درصورت تغییر نیافتن این روند، ورود گردشگران خارجی به کشور به تدریج اما به کندی افزایش و همزمان سهم آن از کل صادرات کشور کاهش خواهد یافت و به 0.9 درصد خواهد رسید. این به معنای آن است که درآمدهای گردشگری ناشی از ورود گردشگران خارجی با سرعتی کمتر از افزایش سایر درآمدهای صادراتی در حال افزایش است. همه اینها نشان می دهد تاکنون توجه چندانی به جایگاه گردشگری به عنوان یک صادرات نامرئی، در توسعه صادرات کشور نشده است.

جای خالی معاملات گردشگری در جشن صادرات

در همین باره، استاد گردشگری دانشگاه سمنان معتقد است که رشد گردشگری با در نظر گرفتن میزان توجه و سرمایه گذاری مبذول شده به آن، بسیار چشمگیر و بهینه بوده که این خود به خوبی بر قدرت این صنعت در دستیابی به اهداف اقتصادی کشور تاکید می کند.

علی اصغر شالبافیان می گوید: «اینکه گردشگری بتواند جایگاه واقعی خود را در اقتصاد به دست آورد، نظیر اتفاقی که در کشورهایی چون اسپانیا، تایلند و ترکیه در طول این سال ها واقع شده و معادلات سیاسی میان کشورها را نیز تحت تاثیر خود قرار داده، بی شک نیازمند درک سهم قدرتمندی است که این صنعت می تواند در اقتصاد داشته باشد.» این استاد دانشگاه شرکت دادن فعالان گردشگری در جشن صادرات کشور و تقدیر از کسانی راکه با فعالیت خود درآمدهای صادراتی کشور را از این طریق افزایش داده اند، ازجمله اقداماتی عنوان کرد که می تواند نشان دهنده جدیت دولتی ها در توسعه این صنعت و رسمیت بخشیدن به جایگاه گردشگری در رشد اقتصاد غیرنفتی کشور باشد.

شالبافیان در ادامه، دو عاملی را که به رشد صادرات خدمات مسافرت منجر خواهد شد این گونه تشریح می کند: «عدم شفافیت کافی تصویر ایران در ذهن گردشگران ورودی یا به عبارتی مبهم بودن این تصویر و اینکه دقیقا نمی دانند با چه صورتی از گردشگری در کشور ما مواجهند، مطمئنا در میزان هزینه کردشان در این سفر تاثیر خواهد گذاشت.» وی می افزاید: «در واقع اینکه گردشگران بدانند به کشوری سفر می کنند که زمینه برای هزینه کردن فراهم است و برای دریافت خدمات با کیفیت باید مبالغ متناسبی اختصاص داده شود، از نظر روانی برای خرج کردن آنها را اماده می کند.»

این استاد دانشگاه برای روشن شدن این بحث به تصور ایرانی ها در سفر به کشورهای خارجی و داشتن آمادگی جهت خرید و صرف هزینه برای برخورداری از خدمات مطلوب اشاره می کند و در مقابل تصور خارجی ها را در سفر به ایران به عنوان کشوری ارزان که می توانند با کمترین میزان هزینه نوع خاصی از سفر را در آن تجربه کنند، مانعی در کسب درآمدهای صادراتی بیشتر از محل خدمات گردشگری عنوان می کند.

شالبافیان تصریح می کند: «تجربه ماندن در اقامتگاه های بوم گردی، تماس با جامعه محلی و لمس زندگی در فضاهای بکر و منحصربه فردی که تنها در سفر به ایران امکان پذیر است، در کنار اینکه می تواند ایران را تبدیل به یک برند کند، نباید بدون صرف هزینه کافی در اختیار گردشگران ورودی قرار بگیرد.» وی اظهار می کند: «این تجربه، کالایی خاص است که باید با قیمت واقعی در اختیار متقاضیانش قرار گیرد و گردشگران با این آمادگی ذهنی به ایران سفر کنند.» شالبافیان تعریف و استقرار یک نظام در کشور به منظور دسته بندی و بازتعریف مجدد جاذبه های موجود و همچنین خلق جاذبه های جدید را لازمه بهره مندی منطقی از منابع داخلی موجود می داند و تاکید می کند: «شناسایی گروه های مخاطب گردشگری ایران بخش دیگری از این سیاست هاست که با همین امکانات کنونی منجر به افزایش چشمگیری در درآمدهای حاصل از صادرات خدمات مسافرت خواهد شد.» این استاد دانشگاه خاطرنشان می کند: «سهیم شدن در تجارب جوامع محلی آسیب هایی را برای جامعه میزبان در پی خواهد داشت که بر اساس اصول گردشگری پایدار، هزینه آن باید در میزان پرداختی گردشگر برای استفاده از این خدمات در نظر گرفته شود.»

کالای گردشگری به مثابه نفت!

موضوع صادرات خدمات مسافرت اما از دیدگاه اقتصادی نیز قابل بحث است. در این باره، یک اقتصاددان در تاکید بر ارزش اقتصادی صادرات گردشگری به خبرنگار ما می گوید: «برای صادرات کالاها به خارج از کشور، ناگزیر از صرف هزینه های حمل ونقل و تشریفات گمرکی هستیم؛ درحالی که در مورد صادرات گردشگری برعکس است و این خود گردشگر است که ویزا می گیرد و با وسایل نقلیه مختلف خودش را به کشور میزبان می ر ساند؛ اتفاقی که از آن با عنوان صادرات گردشگری نام می بریم.» جعفر خیرخواهان در ادامه به برشماری برخی از پایه ای ترین اقداماتی می پردازد که منجر به دستیابی گردشگری به سهم مناسبش در تولید و نجات یافتن از وابستگی به اقتصاد نفتی می شود. خیرخواهان اظهار می کند: «در ابتدا باید قدر و ارزش داشته هایمان را بدانیم و نگاه درستی به امکانات خود داشته باشیم.

پس از این باید شیوه استفاده درست از آنها را به کار بندیم.» او ادامه می دهد: «این امکانات شامل انواع دارایی های ملموس و ناملموس مثل نیروی انسانی، منابع طبیعی، غذاهای ایرانی، تاریخ، فرهنگ و تنوع قومی و آداب رسوم محلی و بسیار چیزهای دیگر است که هریک با معرفی و عرضه درست سهم بزرگی در جذب گردشگر خواهند داشت.» این اقتصاددان اضافه می کند: «همچنین لازم است که در رفت و آمد با کشورهای دیگر، به مقایسه اقدامات انجام شده در این کشورها برای جذب گردشگر با ایران بپردازیم تا در نتیجه آن بتوانیم از ثروت های گوناگونی که مزیت های گردشگری ما به حساب می آیند، زنگار بر گرفته و به خوبی برای آنها بازاریابی کنیم.» خیرخواهان تاکید می کند که در این میان ثابت نگه داشتن نسبی قیمت دلار هم می تواند منجر به واردات بیشتر و صادرات کمتر شود که باید در مجموعه سیاست های تاثیرگذار در صنعت گردشگری کشور لحاظ شود.

او در ادامه ضمن مقایسه گردشگری با صنعت نفت، خاطرنشان می کند: «کالای گردشگری همچون نفت است که اگر در زیرزمین بماند و استخراج نشود ارزشی ندارد؛ در واقع مانند نفت که اگر به کالاهای با ارزش افزوده تبدیل نشود و خام فروخته شود، ارزش اندکی برایمان خواهد داشت.» این کارشناس اقتصادی یادآور می شود: «درباره سرمایه های گردشگری در هر منطقه کشور نیز باید نگاهی جامع و فراگیر و کاسبکارانه به معنای مثبت آن داشته باشیم و به این منظور نیاز به برنامه ریزی، سیاست گذاری و تهیه قوانین و استراتژی های مناسب است. پس از آن هم پایبندی و الزام به اجرای قوانین و برنامه های مصوب است که گردشگری را به درآمدزایی می رساند.»

خیرخواهان در ادامه به راهکارهای تقویت بسترهای زمینه ساز برای ورود گردشگر و هزینه کرد بیشتر آنها در کشور اشاره و بیان می کند: «برای تقویت گردشگری باید سرمایه گذاری افزایش یابد. از سوی دیگر، سرمایه گذاران داخلی و خارجی در صورتی حاضر خواهند شد سرمایه های خود را وارد این بخش کنند که نسبت به آینده مطمئن باشند. بنابراین لازم است نگاه های رسمی و حکومتی نسبت به گردشگری تغییر کند و اولویت ها به صورت پیوسته دستخوش تغییر شود.»

این اقتصاددان بر لزوم توجه به جنبه های پایدارسازی گردشگری نیز تاکید می کند و می گوید: «لازم است جنبه های مثبت گردشگری را تقویت و جنبه های منفی را کاهش دهیم. چون گردشگری در عین حال که درآمدزا و اشتغال زا بوده و اقتصاد را متنوع می سازد، ممکن است باعث تخریب محیط زیست، ازدحام و شلوغی و گران شدن برخی کالاها و خدمات شود؛ پس توجه به این موارد هم باید در دستور کار برنامه ریزان باشد تا گردشگری به فعالیتی پایدار و ماندگار تبدیل شود.»

به باور اقتصاددانان افزایش صادرات نسبت به واردات یا تراز تجاری مثبت، از جمله عوامل دخیل در تسریع رشد اقتصادی کشورها است. صنعت گردشگری نیز به عنوان یکی از سودآورترین، پاک ترین و پایدارترین صنایع، در سال های اخیر جای خود را در صادرات غیرنفتی کشورها باز کرده و تبدیل به شاهرگ اصلی حیات این اقتصادها شده است. در این میان، ایران نیز با برخورداری از زمینه های بی شمار برای تبدیل شدن به یک کشور گردشگرپذیر و برای جبران کسری بودجه ناشی از کاهش درآمدهای نفتی، بسیار مصرانه تر از قبل به توسعه صنعت گردشگری توجه نشان می دهد که بهبود روابط ایران با دنیای خارج در نتیجه برجام، زمینه را برای این هدف گذاری مساعدتر کرده است.

به استناد آمار، صادرات خدمات مسافرت از 2 میلیون و 345 هزار دلار در سال 91 به سه میلیون و 483 هزار دلار در سال 93 رسیده است که البته با قرار دادن در کنار آمار تعداد گردشگران ورودی قابل تفسیرتر خواهد بود. در واقع علاوه بر اینکه تعداد گردشگران ورودی یک شاخص مهم در سنجش میزان رشد گردشگری است، میانگین هزینه کرد آنها در کشور نیز شاخص تاثیرگذار و مهمی است که ارتقای آن، درآمدهای ارزی را از محل این صنعت بیشتر خواهد کرد و به نظر می رسد که این مهم علاوه بر عوامل مساعد زیرساختی و روساختی متاثر از جنبه های روانشناختی نیز بوده و تصویر ایران به عنوان یک مقصد، در میزان هزینه کرد گردشگران ورودی بسیار تاثیرگذار است.

« دنیای سفر » این نوشته را از « روزنامه دنیای اقتصاد » آورده است. واکاوی، پی گیری، نگارش و آفرینش، شایسته سپاسگزاری است.
جاباما

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
5 + 8 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1