سقوط درآمد گردشگری در دولت دوم احمدی نژاد

27 مهر 1395 - 09:00 dsfr.ir/kk6sa

سقوط درآمد گردشگری در دولت دوم احمدی نژاد
نامشخص
جایگاه ایران در صنعت گردشگری جهان

این گزارش هر دو سال، یک بار منتشر می شود و به بررسی وضعیت رقابت پذیری صنعت گردشگری در سطح جهان می پردازد.

گزارش جدید مجمع جهانی اقتصاد با محاسبه 14 رکن اصلی و 90 زیرشاخص، به رتبه بندی 141 کشور دنیا از این منظر پرداخته است.

این گزارش در حالی منتشر می شود که جهان با ناامنی های بسیاری مواجه است؛ از تهدیدهای تروریستی در خاورمیانه گرفته تا تنش های ژئوپلیتیکی در اوکراین و بیماری های همه گیر در جنوب شرق آسیا. این ناامنی ها اگرچه بر صنعت گردشگری آثار مستقیم دارند؛ اما گزارش مذکور حاکی از رشد تعداد گردشگران در سطح جهان است.

تاریخچه

صنعت گردشگری در دهه های اخیر از اهمیت بسیاری در توسعه کشورها برخوردار شده است. درآمدها و ایجاد شغل های متعدد، سران کشورها را به توسعه گردشگری تشویق می کند. نهادهای بین المللی هم در یک دهه اخیر، تلاش کرده اند به بررسی و مطالعه وضعیت رقابتی این صنعت در سطح جهان بپردازند.

اولین بار شورای جهانی گردشگری و سفر (WTTC) بین سال های 2001 تا 2004 شاخصی را به نام «پایش رقابت پذیری» معرفی کرد که چندین مفهوم اساسی را برای توسعه صنعت گردشگری در بر داشت. با وجود استقبال جامعه جهانی، دامنه این شاخص محدود بود و به همین دلیل مجمع جهانی اقتصاد (WEF) و چند عضو دیگر، به همکاری فراخوانده شدند تا عمق و گستره داده ها بیشتر شود.

در 9 سال گذشته، مجمع جهانی اقتصاد شاخص جدیدی را در این حوزه با نام «گزارش رقابت پذیری سفر و گردشگری»، معرفی کرده است که دربرگیرنده زیرشاخص هایی است که درنهایت باعث تسهیل یا رقابتی شدن سفر و گردشگری می شوند.

شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری

«شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری» چهار شاخص فرعی دارد. اولین گروه شامل موارد مرتبط با سیاست گذاری، دومین گروه شامل عناصر فضای کسب وکار، سومین گروه شامل عوامل زیرساختی و چهارمین گروه شامل منابع انسانی، فرهنگی و طبیعی است.

این شاخص عددی بین یک تا هفت است که هرچه به عدد هفت نزدیک تر شود، سطح توسعه یافتگی بیشتر را نشان می دهد. اطلاعات این گزارش با کمک سازمان هایی مانند انجمن بین المللی حمل و نقل هوایی (IATA)، انجمن بین المللی حفاظت از محیط زیست (IUCN)، سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) و شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC) جمع آوری می شود.

یافته های اصلی گزارش

مجمع جهانی اقتصاد، چهار نتیجه را در گزارش جدید خود به عنوان یافته های اصلی منتشر کرده است که این یافته ها عبارتند از:

  1. به طور کلی در دو سال گذشته رشد صنعت گردشگری سریع تر از رشد اقتصاد جهانی بوده است.
  2. کشورهایی در این صنعت عملکرد بهتری داشته اند که فرصت های جدیدی برای گردشگران ایجاد کرده اند. کشورهای نوظهور و در حال توسعه با درک اهمیت خدمات آنلاین و بازاریابی (به ویژه در زمینه اینترنت موبایل) عملکرد بهتری از سایر کشورها در جذب گردشگران جوان داشته اند.
  3. توسعه گردشگری فرصت های بسیاری برای خلق فرصت های شغلی و مهارتی ایجاد کرده است. چندین کشور از گروه کشورهای در حال توسعه در میان 50 کشور اول این رتبه بندی قرار دارند.
  4. توسعه گردشگری امری پیچیده است و نیاز به همکاری بین وزارتخانه های مختلف و گاه مشارکت های بین المللی دارد. همچنین همکاری بخش خصوص و دولتی در جهت تأمین مالی و غلبه بر تنگناهای نهادی و سازمانی، امری ضروری است.

وضعیت مناطق مختلف

براساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد، اسپانیا در مکان اول رتبه بندی کشورها از نظر شاخص های صنعت گردشگری قرار دارد. قاره اروپا بهترین وضعیت را از لحاظ وضعیت صنعت گردشگری به خود اختصاص داده است. شش کشور از 10 کشور اول رتبه بندی، در قاره اروپا قرار دارند. فرانسه رتبه دوم، آلمان سوم، بریتانیا پنجم، سوئیس ششم و ایتالیا در مکان هشتم رتبه بندی جهانی جای گرفته اند.

ایالات متحده با رتبه چهارم، کانادا با رتبه دهم، برزیل با رتبه 28، مکزیک با رتبه 30 و پاناما با رتبه 34 در قاره آمریکا قرار دارند. در منطقه آسیا-پاسیفیک، استرالیا رتبه هفتم، ژاپن رتبه نهم، سنگاپور رتبه 11، هنگ کنگ رتبه 13 و نیوزیلند رتبه 16 را به خود اختصاص داده اند. در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا، امارات رتبه 24، قطر رتبه 43، بحرین 60، مراکش 62 و عربستان سعودی رتبه 64 جهان را از آن خود کرده اند.

در صحرای آفریقا، کشور آفریقای جنوبی رتبه 48، جزایر سیشل رتبه 54، موریس رتبه 56، نامیبیا 70 و کنیا رتبه 78 را به خود اختصاص داده اند.

تعداد گردشگران و درآمد گردشگری

براساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد، تعداد گردشگران وارد شده به ایران، از 500 هزار نفر در سال 1995 به چهار میلیون و 769 هزار نفر در سال 2013 افزایش یافته است. درآمد ایران از ورود گردشگران در سال مذکور، بالغ بر یک میلیارد و 294 میلیون دلار بوده است؛ به عبارت دیگر هر گردشگر خارجی به طور متوسط 271 دلار برای ایران درآمد ایجاد کرده است.

درآمد حاصل از ورود گردشگران با تشدید تحریم ها از انتهای سال 2011 (دولت دوم محمود احمدی نژاد) کاهش یافت و از 2,5 میلیارد دلار در سال 2010 به یک میلیارد دلار در سال 2012 رسید. این کاهش می تواند ناشی از کاهش ارزش ریال در برابر دلار به دلیل نوسانات شدید ارزی در این سال ها نیز باشد.

همچنین ارزش افزوده ایجاد شده در این بخش، در سال 2014 معادل هشت میلیارد و 239 میلیون دلار بوده است که این رقم 2.2 درصد را از تولید ناخالص داخلی ایران تشکیل می دهد. براساس تخمین مجمع جهانی اقتصاد، در سال 2014 اشتغال در این صنعت 414 هزار نفر بوده است که 1.9 درصد از کل اشتغال را تشکیل می دهد و نسبت به دوره قبل، 3.9 درصد رشد دارد.

جایگاه ایران در صنعت گردشگری جهان

براساس گزارش «رقابت پذیری سفر و گردشگری 2015»، ایران در بین کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا، رتبه دوازدهم را به خود اختصاص داده است. امارات متحده عربی جایگاه اول منطقه ای را از نظر این شاخص دارد و قطر و بحرین در جایگاه های دوم و سوم منطقه قرار دارند. همچنین کشورهای کویت، الجزایر، موریتانی و یمن در این رتبه بندی بعد از ایران قرار گرفته اند.

بررسی زیرشاخص ها نشان می دهد درخصوص توانمندی محیطی، وضعیت ایران نسبت به کشورهای منطقه مساعد نیست؛ اما در زمینه منابع طبیعی و فرهنگی، ایران جایگاه خوبی نسبت به این کشورها دارد. درباره زیرساخت ها و سیاست گذاری در بخش گردشگری هم، وضعیت بینابینی مشاهده می شود. (ر.ک. جدول شماره 1)

بدترین رتبه ایران، مربوط به زیربخش اولویت بخشی به سفر و گردشگری با جایگاه 130جهان است و بهترین رتبه، مربوط به رقابت قیمتی در صنعت گردشگری است که از نتایج افزایش شدید نرخ ارز در سال های 1390 و 1391 است. افزایش نرخ ارز در این سال ها، سبب شد قدرت خرید ارزهای خارجی در مقابل ریال به شدت افزایش یابد و سفر به ایران برای گردشگران خارجی به شدت ارزان تر شود.

این مسئله اگرچه آثاری مثبت بر بهبود جایگاه این زیرشاخص دارد؛ اما بر رتبه کلی گردشگری ایران اثر چندانی نداشته است. درخصوص زیرشاخص های منابع انسانی، پایداری محیطی، اولویت بخشی به سفر و زیرساخت های خدمات گردشگری نیز فاصله زیادی بین ایران و کشورهای منطقه وجود دارد.

هر کدام از زیربخش ها دارای نماگرهای کوچک تری هستند که مجال بررسی آنها در این نوشتار وجود ندارد؛ اما به صورت کلی، بهترین رتبه در این نماگرها مربوط به شیوع ایدز با رتبه یک، مالیات بر بلیت و هزینه های فرودگاهی با رتبه سه و میزان ثبت نام در مدارس ابتدایی با رتبه پنج است. بدترین نماگرها هم مربوط به تعداد تخت های بیمارستانی و میزان مشارکت کارکنان زن هر دو با رتبه 140، اولویت صنعت گردشگری برای دولت با رتبه 135 و میزان آموزش کارکنان با رتبه 134 است.

جمع بندی و نتیجه گیری

«گزارش رقابت پذیری سفر و گردشگری» یک مقایسه بین کشوری از سطح رقابت پذیری صنعت گردشگری است که ابزار خوبی برای دولت ها و بخش خصوصی در جهت توسعه این صنعت فراهم می کند. سیاست گذاران و فعالان این حوزه، می توانند با رصدکردن نقاط ضعف و قوت کشور به بهبود سیاست ها و زیرساخت ها در این حوزه بپردازند. براساس آخرین گزارش این نهاد بین المللی، ایران در جایگاه نود و هفتم جهان از نظر رقابت پذیری در صنعت گردشگری قرار دارد که نسبت به گزارش سال 2013، یک رتبه بهبود نشان می دهد.

ایران ( تا سال 2013) با دارابودن 19 سایت میراث جهانی یونسکو، پتانسیل خوبی برای جذب گردشگران خارجی دارد؛ اما آن طور که از گزارش مجمع جهانی اقتصاد برمی آید، موانع سیاستی و زیرساختی بر سر توسعه گردشگری وجود دارند که باید مرتفع شوند.

« دنیای سفر » این نوشته را از « روزنامه شرق » آورده است. واکاوی، پی گیری، نگارش و آفرینش، شایسته سپاسگزاری است.
جاباما

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
2 + 5 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1