رونق گردشگری شبانه در تاریکی و سکوت

14 تیر 1395 - 09:00 dsfr.ir/nw59j

رونق گردشگری شبانه در تاریکی و سکوت
میثم رودکی - دنیای سفر
گردشگری شبانه مردم تهران در ماه رمضان

گردشگری شبانه تا چه اندازه در کشور و کلان شهرهای ما معنا پیدا کرده است؟

دیوارهای کهنه و رنگ و رو رفته و کوچه های تاریکی که محل تردد و تجمع معتادان و خلافکاران است؛ این تصویر غالب و همیشگی شبانه بسیاری از نقاط منطقه 12 تهران به عنوان مهم ترین بافت تاریخی تهران است. این در حالی است که روزها این منطقه به دلیل وجود بازار تهران یکی از شلوغ ترین و پر تردد ترین نقاط شهر است. اما آیا می شود تجربه روز را به شب های این منطقه هم منتقل کرد؟

کارشناسان حوزه گردشگری معتقدند با رونق گردشگری شبانه می توان، هم رونق اقتصادی منطقه را افزایش داد و هم امنیت و آرامش شبانه را به آنجا برگرداند. ما ایرانی ها به شب نشینی و به قولی چله نشینی شهره هستیم. رفتن به خانه اقوام، دوستان و همسایه ها و شب زنده داری از جمله عاداتی است که از گذشته به ما به ارث رسیده است. هرچند این روزها، با گسترش زندگی شهری و توسعه تکنولوژی، شب نشینی با همسایه ها و اقوام کم رنگ تر شده اما واژه جدیدی به نام گردشگری شبانه نقل محافل شب زنده داران شده و به نوعی جای آن را گرفته است. گردشگری شبانه واژه نام آشنایی است که طی چندسال گذشته با آغاز ماه مبارک رمضان رونقی دوچندان می گیرد و در ادامه آن با فرا رسیدن تابستان و شب زنده داری ها ادامه پیدا می کند. اما گردشگری شبانه تا چه اندازه در کشور و کلان شهرهای ما معنا پیدا کرده است؟

زندگی شهری و محدودیت های گردشگری شبانه

در بسیاری از موارد می شنویم که زندگی شهری یعنی هشت ساعت کار، هشت ساعت تفریح و هشت ساعت استراحت. این در حالی است که در کلان شهرهایی مانند تهران و اصفهان به طور معمول تنها هشت ساعت کار معنا دارد و مابقی به استراحت اجباری ختم می شود چراکه تفریحاتی همچون رستوران گردی، خیابان گردی و ... به واسطه تعطیلی زودهنگام مراکز تفریحی که به طور معمول تا ساعت 11 شب فعال هستند، امکان پذیر نیست.

در واقع با تعطیل شدن مغازه ها، سالن های سینما و تئاتر، مراکز فرهنگی، هنری و ... در ساعت 12 شب، مرگی خاموش به شب ها هدیه می شود. این در حالی است که خانواده ها می توانند با در اختیار داشتن امکانات تفریحی تا پاسی از شب در کنار هم از موقعیت های به دست آمده لذت ببرند و دمی بیاسایند. اما با توجه به قوانین موجود می توان گفت تمام بهره مندی شهروندان از شهر تنها به 13 ساعت محدود می شود که به معنای محدودیت در زمان تفریح خانواده هاست.

این در حالی است که زندگی شبانه یکی از بخش های تعریف شده در دنیاست که این روزها تبدیل به یکی از جاذبه های گردشگری شده است. حتی کشورهای مسلمان نیز از این مهم بهره جسته اند و در صدد توسعه و رونق گردشگری شبانه برآمده اند. در واقع می توان یکی از بارزترین موارد این مهم را در ماه رمضان شاهد بود. چنان که در ماه رمضان با اجرائی شدن طرح «اذان تا اذان» و فعالیت سالن های سینمایی و رستوران ها تا سحر رونقی هرچند یک ماهه به شب های کلان شهرها باز می گردد.

اذان تا اذان

طرح «اذان تا اذان» که پیش تر برای رونق سالن های سینما و به تبع آن اقتصاد سینما شکل گرفت، این روزها با فعال شدن در سایر بخش ها مانند مراکز تهیه و توزیع غذا، اغذیه فروشی ها، رستوران ها، آب میوه فروشی ها و قهوه خانه ها رونقی نیز در بخش گردشگری شبانه ایجاد کرده است. چنان که خیابان های شهر تا پاسی از شب و گاهی تا سحر مملو از ماشین ها و صدای زندگی است. خیابان های چراغانی شده و نورهای رنگی مغازه ها که تا سحر زندگی را به شهر هدیه می کنند می تواند نوید توسعه گردشگری شبانه و به نوعی زندگی شبانه دور از گرمای تابستان و دغدغه های شهری باشد. در عین حال گاهی اجرای برنامه های خارج از چارچوب و قواعد تعیین شده که سلیقه های عمومی را نیز پاسخ گو هستند، می تواند با مشکلاتی نیز همراه باشد.

«علی اصغر ابراهیمی»، رئیس اتحادیه رستوران داران تهران، با اشاره به علاقه گردشگران به حضور در رستوران ها و بهره جستن از امکانات شکم گردی شبانه می گوید: «هرچند رونق رستوران ها در ماه رمضان پس از اذان مغرب آغاز می شود و تا سحر ادامه دارد و با آغاز تابستان نیز پیاده روی های شبانه موردعلاقه شهروندان قرار می گیرد اما باید به این نکته توجه داشت که ادامه فعالیت رستوران داران بعد از ساعت 24 در ماه های بعد از رمضان، نیازمند احیای شیفت جدید است. این به آن معناست که رستوران داران باید برای ساعت 24 به بعد شیفتی جداگانه با حقوق، بیمه و مزایای جداگانه در نظر بگیرند و این سود برای سرمایه گذار وجود ندارد تا سه شیفت کاری را در رستوران مشغول به کار کند».

البته او تأکید می کند: «صرفه اقتصادی در صورتی به وجود می آید که تعداد مراجعان در شب زیاد باشد اما نباید فراموش کرد که مجوز فعالیت رستوران ها تنها تا ساعت 24 است و اداره اماکن اجازه فعالیت بیشتر را نمی دهد. در عین حال اگر زیرساخت ها و شرایط حضور مشتریان فراهم شود شاید بتوان درباره این مقوله به گفت و گو پرداخت».

گردشگری شبانه وجود خارجی ندارد

با وجود این به اعتقاد بسیاری از کارشناسان و فعالان گردشگری، گردشگری شبانه در تهران بسیار ضعیف است؛ چنان که می توان گفت اصلا وجود خارجی ندارد. به طور مثال می توان به یکی از نمونه های بارز گردشگری شبانه که همان حضور در شهر بازی هاست اشاره کرد. با حسابی سرانگشتی می توان به این نتیجه رسید که سهم هر تهرانی از شهر بازی ها به عنوان یکی از مصادیق گردشگری شبانه به یک هزارم درصد هم نمی رسد.

به گفته مسئولان شهر بازی ارم که می توان از آن به عنوان تنها شهر بازی روباز تهران نام برد، 70 درصد مردم تهران و کرج در طول سال حداقل یک تا سه بار از پارک ارم استفاده می کنند و 30 درصد باقی مانده هم شامل مردم شرق تهران می شود كه با مشکلات تردد مواجه هستند و تعدادی از خانواده های شمال شهری که تفریحات خاص تری دارند. این بدان معناست که عملا یکی از عناصر گردشگری شبانه در کلان شهری مانند تهران معنا ندارد و جمعیت بیش از 9 میلیون نفره آن نمی توانند از امکاناتش بهره جویند.

تاریکی در بافت های تاریخی

البته این تنها مشکل گردشگری شبانه نیست، چراکه اگر بخواهیم بخش دیگری که همان بافت تاریخی را به مجموعه عناصر مؤثر در توسعه گردشگری شبانه بیفزاییم، باید گفت به طور کلی هنگامی که صحبت از گردشگرپذیرشدن بافت های تاریخی می شود، اولین تصویری که به طور ناخودآگاه در ذهن تداعی می شود، ترکیبی از زباله، اعتیاد، سیاهی و سکوت و خاموشی بناهایی است که با تاریک شدن هوا به همان اندازه در تاریکی فرو می روند و بیش از آنکه سوژه ای برای توسعه گردشگری شبانه باشند، به سوژه های اجتماعی و معضلات آن تبدیل می شوند.

گردشگری شبانه و امنیت در بافت های تاریخی، دو عامل جدایی ناپذیر هستند، چراکه امنیت موضوعی است که اهمیت آن در بافت های تاریخی به ویژه در شب ها دوچندان می شود؛ اما این مهم با وجود آنکه بیش از هفت سال از طرح آن می گذرد، هنوز محقق نشده و همواره گردشگری شبانه در بافت های تاریخی با دلهره و دیدن صحنه های ناخوشایند کارتن خواب ها و معتادان همراه است.

«سعید امیریان»، کارشناس ارشد برنامه ریزی توریسم و ناظر مطالعاتی است که حدود هفت سال پیش درباره فعال سازی گردشگری شبانه در منطقه 12 انجام شد. او در این باره می گوید: «در آن زمان، پیشنهاد شد با توجه به آنکه منطقه 12 از جمله مناطق تاریخی تهران است و در طول روز به دلیل فعالیت بازار و شلوغی آن، امکان بازدید از بخش های تاریخی وجود ندارد، به این واسطه با تعطیلی بازار و خالی شدن منطقه از جمعیت، این بخش تبدیل به قطب گردشگری شبانه تهران شود، چراکه محورهایی همچون بازار، 15 خرداد، لاله زار و ... می توانند پایلوتی برای توسعه گردشگری شبانه باشند».

به گفته امیریان، بسیاری از گردشگران خارجی در طول روز به دلیل ازدحام جمعیت، ماشین و به ویژه موتورسیکلت ها قادر به بازدید از بخش های تاریخی تهران و منطقه 12 نیستند و وحشت زده می شوند، این در حالی است که این بخش ظرفیت بسیار خوبی برای رشد و توسعه گردشگری و به تبع آن رونق اقتصاد منطقه دارد و می توان از ساعات شب و ایجاد فضایی امن برای بازدید گردشگران، از این ظرفیت بهره جست. با وجود این مسائل اجتماعی و آسیب هایی که متوجه این مناطق است مانع بهره جستن از ظرفیت های گردشگری شبانه شده است. این استاد دانشگاه در این باره می گوید: «با وجود آنکه در قالب پژوهش و مسائل تئوریک، توسعه گردشگری شبانه در بافت های تاریخی امکان پذیر است؛ اما به لحاظ اجرائی حساسیت هایی وجود دارد برای مثال نیاز است ارائه خدمات گردشگری تا پاسی از شب شاید حدود تا ساعت دو و سه بامداد ادامه یابد و تحقق چنین مواردی نیازمند هماهنگی دستگاه ها و ایجاد امنیت در منطقه است، از این رو نیاز است برنامه ریزی دقیقی برای این كار انجام شود».

او معتقد است: «نمی توان گفت باید منتظر ماند تا جمعیت معتاد و کارتن خواب از منطقه خارج شوند و بعد گردشگر وارد منطقه شود، چراکه در بافت های تاریخی ایران شاهد موضوعات و آسیب های اجتماعی هستیم و منحصر به تهران نیست. در اصفهان و شیراز نیز شاهد چنین اتفاقاتی هستیم که به دلیل محدودیت زیرساخت ها اتفاق می افتد و بیشترشان از جمعیت فعال خالی شده اند. اگر بتوانیم فعالیت مثبت اقتصادی را در بافت های تاریخی فعال کنیم، به مرور زمان شاهد تغییر در روند اجتماعی حاکم خواهیم بود. درواقع می توانیم با حضور گردشگران و آغاز فعالیت های مثبت اقتصادی، چنین مناطقی را احیا کنیم و زندگی را به بافت تاریخی بازگردانیم، سپس می توان شاهد خالی شدن این مناطق از آسیب های اجتماعی بود. این مهم را که چرا تاکنون نتوانسته ایم از این ظرفیت مثبت و خوب استفاده کنیم شهرداری باید پاسخ دهد».درواقع می توان با توجه و توسعه گردشگری شبانه و ایجاد رونق اقتصادی در شب، چهره جدیدی را به بافت های تاریخی بازگرداند و به جای آنکه شاهد سوژه های اجتماعی بود، به دنبال سوژه های گردشگری رفت.

احیای گردشگری شبانه

البته مسئولان گردشگری نیز تأکید می كنند می توان گردشگری شبانه را احیا کرد. همان گونه که در مستندات تاریخی از جمله خاطرات عبدالله مستوفی و سعید نفیسی آمده، تهران تا دوره قاجار شاهد گردشگری های شبانه بود. تهران دوره قاجار نور و روشنایی نداشت؛ اما هویت داشت. با فرا رسیدن ماه رمضان مردم تا نیمه های شب خرید می کردند و به حسینیه ها می رفتند. شاید بتوان با تعریف ساز و کار جدید، این رونق را دوباره به شهرها باز گرداند. چنان که بخشی از این طرح در نوروز سال جاری نیز اجرائی شد و در مراسم «شبی با موزه» که پیرو آن موزه ملی تا ساعت 23 فعال بود بیش از 10 هزار نفر از آن بازدید کردند و در مراسمی که به این مناسبت تدارک دیده شده بود شرکت کردند.

مدیرکل میراث فرهنگی تهران در این راستا گفت: «چنین استقبالی نشان از نیاز پایتخت به زندگی شبانه دارد، چراکه ساعت فعالیت مراکز فرهنگی پایتخت به گونه ای تعریف شده که عملا شب های تهران، شب های خاموشی برای گردشگران است. این در حالی است که نیاز فرهنگی جامعه به سویی پیش می رود که تغییر ساعت در برنامه گردشگری و فعالیت برخی مراکز فرهنگی به ویژه در نیمه نخست سال را گوشزد می کند».

«رجبعلی خسروآبادی» معتقد است: «امنیت کامل ایران موهبتی است که باید از آن برای توسعه گردشگری شبانه بهره برد، در این راستا می توان امکاناتی برای تغییر ساعت فعالیت واحدهای گردشگری فراهم كرد تا زندگی به شب های کلان شهرها باز گردد و نشاط را در مردم افزایش دهد». برج میلاد می تواند تا صبح باز باشد، شهر بازی ها و سایت های تاریخی می توانند به جای آنکه ساعت 12 شب به کار خود پایان دهند تا سحر فعال باشند و گردشگران را به سوی خود فرا بخوانند. برگزاری شاهنامه خوانی، سیاه بازی و ... نیز از دیگر امکاناتی است که می تواند شب های شهرهای ایران را رونق ببخشد. حتی می توان امکانات ویژه ای برای دوچرخه سواری در شب ایجاد کرد و با نورپردازی اماکن تاریخی زندگی شبانه را رونق بخشید.

زندگی شبانه در ماه مبارک رمضان می تواند تجربه ای منحصر به فرد برای ادامه این روند در سایر ماه های سال به ویژه در تابستان باشد؛ تجربه ای که می تواند رونق و زندگی را نه تنها در روزهای بلند و گرم تابستان، بلکه در شب ها نیز جاری كند. تحقق تمام این امور به ایجاد تسهیلات و فراهم شدن زیربنای آن و اجازه اداره اماکن برای ادامه فعالیت اصناف تا سحر نیاز دارد.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
7 + 6 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1