10 بندی که ایران به توافق پاریس اضافه کرد

28 آذر 1394 - 14:00 dsfr.ir/gz65d

10 بندی که ایران به توافق پاریس اضافه کرد
executive.com
کنفرانس پاریس و تعیین تکلیف کشورها درباره گازهای گلخانه ای

تعدیل کشورها باید به گونه‌ای تنظیم شود که در واقع رشد اقتصادی آن ها با رشد اقتصادی ما در تقابل قرار نگیرد تا اقتصاد ما را متضرر نکند.

دستیار ویژه رییس سازمان در همکاری های بین المللی و رئیس مرکز امور بین الملل و کنوانسیون های سازمان حفاظت محیط زیست چگونگی حضور هیئت ایرانی در روند مذاکرات این اجلاس و 10 بندی با مشورت ایرانی ها و بنا بر خواسته آنها در توافق نهایی لحاظ شده است، را تشریح کرد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی سازمان حفاظت محیط زیست (پام)، اجلاس پاریس علاوه بر حوزه محیط زیست، آثار متعددی در حوزه های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی خواهد داشت.

در گفت و گوی زیر با دکتر مجید شفیع پور، دستیار ویژه رییس سازمان در همکاری های بین المللی و رئیس مرکز امور بین الملل و کنوانسیون های سازمان حفاظت محیط زیست به چگونگی حضور هیئت ایرانی در روند مذاکرات این اجلاس و 10 بندی با مشورت ایرانی ها و بنا  برخواسته آنها در توافق نهایی لحاظ شده است، می پردازیم.

یکی از مهم ترین این بندها جایگزین کردن اهداف کیفی به جای کمی برای جلوگیری از آسیب های وارده بر اقتصاد کشور بوده و باعث شد تا ادبیات کاربردی هیئت ایرانی جایگزین شود: این مصاحبه که توسط طهورا شهبازی از «وقایع اتفاقیه» صورت گرفته در ادامه می آید:

در کل اگر بخواهیم خلاصه ای از دستاوردهای ایران بگوییم، نقش ایران در اجلاس سراسری پاریس چه بود؟

شفعیع پور: در فرآیند شکل گیری توافق  نامه پاریس که در 12 دسامبر 2015 از سوی 195 کشور از اعضای کنوانسیون تغییرات آب و هوا تصویب شد، جمهوری اسلامی ایران در قالب بلوک مذاکره کننده ای موسوم به گروه 77 و چین که با عضویت 135 کشور در حال توسعه تشکیل شده بود، تلاش کرد حرکت ها، مواضع و انتظارات خود را تنظیم کند.

در ذیل همین گروه، گروه دیگری به نام زیرگروه کشورهای هم فکر که حدود 30 کشور در آن قرار گرفتند نیز وجود دارد. این 30 کشور بالغ بر 50 درصد از جمعیت کل جهان و 50 درصد از تولید ناخالص اقتصاد جهانی را دارند که جمهوری اسلامی ایران هم درون زیرگروه کشورهای هم فکر تلاش می کرد مواضع خود را دنبال کند.

ایران عملا به دنبال تحقق 10 دیدگاه بود که البته بعضی از این 10 دیدگاه با پاره ای از کشورهای در حال توسعه درون گروه 77 کاملا مغایرت داشت و حتی بعضا با پاره ای از کشورهای گروه هم فکر هم زاویه هایی داشت. اما آنچه به عنوان دستاورد یا تأثیرگذاری برتوافق نامه پاریس برای کشور ما مورد انتظار بود در 10 سرفصل اصلی می توان ذکر کرد. خوشبختانه موفق شدیم تمامی این 10 سرفصل را با وجود آسیب ها و آفت هایی که می توانست برای اقتصاد، محیط زیست و کل جامعه ما داشته باشد حذف و ادبیات متناظر در برگیرنده منافع ملی جایگزین آن شد.

مهم ترین این دستاوردها چه بود؟

شفیع پور: از مهم ترین مباحث، تعیین یک هدف کمی طولانی مدت بود؛ تلاش می کردند تا تعدادی از کشورها بین 40 تا 70 درصد و برخی کشورها تا 90 درصد استفاده از سوخت های فسیلی و انتشار کربن را حتی قبل از 2050 میلادی محقق کنند. اما به طور طبیعی این می توانست با منافع ملی ما به عنوان یک کشور صادر کننده نفت و فرآورده های نفتی مغایرت باشد.

از طرف دیگر مباحث مطرح شده در پی این بود که باید انتشار گازهای گلخانه ای کشورها تا سال 2030 به اوج خود برسد و سپس مسیر نزولی را طی کند. در این صورت برای دیگر کشورها و برای رشد اقتصادی و توسعه پایدار جمهوری اسلامی ایران چه مغایرتی را به وجود می آورد، چون ما نیازمند مصرف انرژی برای دستیابی به رشد اقتصادی و توسعه پایدار هستیم و طبیعتا داشتن زمان بندی هایی چون 2030 یا 2050 چه از بُعد ملی و چه از بُعد بین المللی ضرر هایی را می توانست برای ما داشته باشد که با حذف کامل و جایگزین کردن اهداف کیفی به جای کمی با قید درصد و زمان بندی موفق شدیم هدف را تا پایان سال 2100 یعنی در آستانه ورود به قرن 22 و با ثبات غلظت گازهای گلخانه ای در اتمسفر دنبال کنیم.

بر اساس آن تعیین شد تا اهداف کمی لازم در قالب افزایش میانگین دمای سطح کره زمین باشد که به طور طبیعی بین عده ای از کشورها اختلاف نظر بود و پیشنهاد خیلی کمتر از دو درجه سلسیوس، پیشنهاد میانه ای بود که ایران داد و دقیقا ادبیات کاربردی هیئت ایرانی بود که جایگزین شد تا هم بار مثبت داشته باشد و هم اینکه نزدیک به آن یک و نیم درجه مدنظر اکثریت حاضر در جمع باشد.

از طرف دیگر به اوج رسانی گازهای گلخانه ای که برای حدود 2030 مدنظر و با هدف کربن زدایی و اقلیم خنثی از کربن دنبال می شد را متوقف کردیم و با جایگزینی واژه های اقتصاد یا انتشار کمِ  کربن و یا  گذار به اقتصاد کم کربن برای اهداف توسعه پایدار مباحث را در سند نهایی گذاشتیم.

مسئله انتقال فناوری به چه صورت است و چه اقداماتی ذیل آن قرار است انجام گیرد؟

شفیع پور: هدف سوم توسعه و انتقال فناوری بود که درباره فناوری های سازگار با اقلیم کشورهای توسعه یافته تا الان به صورت شفاهی تعهداتی می طلبیدند. اما این بار رسما کشورهای توسعه یافته ملزم شدند همه مواردی که از نظر ظرفیت سازی یا انتقال تکنولوژی و منابع مالی لازم هست را مکتوب کنند و گزارش دهند که چقدر به تعهدات شان پایبند بودند. یعنی گزارش رسمی کشورهای توسعه یافته در واکنش به نیازهای مندرج در تفاهم نامه، یکی دیگر از موارد مدنظر ایران بود. با تهیه گزارش ملی کشورها که نیازهای فناوری، ظرفیت سازی و مالی را به صورت مکتوب تهیه و به دبیرخانه کنوانسیون تسلیم می کند این اتفاق رخ می دهد.

محور چهارم یا سرفصل چهارم مدنظر ما در ارتباط با ظرفیت سازی بود که غالبا به صورت کلماتی غیرمقید اشاره می شود و همه هم خودشان را معتبر و پایبند می دانند، اما هیچ سازوکار و ساختار رسمی برای ظرفیت سازی کشورهای در حال توسعه از سوی کشورهای در حال توسعه وجود نداشت. ما همواره دنبال این بودیم که ساختاری رسما ذیل کنوانسیون ایجاد شود تا به مسئولیت ظرفیت سازی در کشورهای در حال توسعه از سوی کشورهای توسعه یافته بپردازد که خوشبختانه این هم از تصمیمات پاریس بود.

به چه صورت این ظرفیت سازی ایجاد شد؟

شفیع پور: ساختار جدیدی به نام کمیته ظرفیت سازی پاریس ایجاد شد. هدف دیگر در ارتباط با تلاش هایی بود که کشورهای در حال توسعه در هم سویی با سازگاری با اثرات سوء تغییر اقلیم انجام می دهند تا بشود تعدیل انتشار گازهای گلخانه ای به عنوان تعهدات آنها را محاسبه کرد. به عبارتی اگر به واسطه خشکسالی یا کاهش بارش و منابع مالی، ریزگردها را داریم و اگر تلاشی می کنیم، چه اجرائی و چه مالی برای سازگاری با این اثرات خشکسالی یا سیل ها؛ شاید اینها بتواند جزء فعالیت های مفید در عرصه تعدیل هم قرار گیرد و تعدیل ما را در بخش های گوناگون اقتصادی نه تنها بر بخش انرژی و صنایع انرژی، بلکه بر نیروگاه ها یا صنایع نفتی هم متمرکز کند و سایر فعالیت های مان هم بتواند مزایای جانبی تعدیلی آن را مدنظر قرار دهد.

اقدام ششم ما درباره اقدامات واکنشی است که برای ایران به عنوان کشوری با این اقتصاد و وابسته بودن آن به صادرات نفت مهم بود. همچنین اقداماتی که کشورهای جهان انجام می دهند، به ویژه مصرف کننده های نفت خام و گاز و تعهدات تعدیل انتشار گازهای گلخانه ای شان که به معنی کمتر مصرف کردن نفت و مشتقات آن و گاز طبیعی باشد و بازار فروش نفت و گاز ایران را کاهش ندهد. تعدیل کشورها باید به گونه ای تنظیم شود که در واقع رشد اقتصادی آنها با رشد اقتصادی ما در تقابل قرار نگیرد تا اقتصاد ما را متضرر نکند. این هم به درستی مخاطب قرار گرفت که تعهد کشورها برای تعدیل نباید به گونه ای باشد که کشورهای در حال توسعه مشابه ایران را در قالب اقتصاد آسیب پذیر از صادرات فرآورده های هیدروکربنی مورد هجمه قرار دهد.

کارایی صندوق سبز اقلیم درچه حدی است و چه میزان دارایی خواهد داشت؟

شفیع پور: همواره مطرح می کردند باید از کشورهایی که ازنظر مالی می توانند به صندوق سبز اقلیم کمک کنند، کمک دریافت شود؛ یعنی فقط کشورهای توسعه یافته نباشند که سالانه یک صد میلیارد دلار این صندوق را تغذیه کنند و باید کشورهای در حال توسعه که اقتصادی بالاتر از اقتصاد متوسط دارند، مسئولیت داشته باشند و ایران به عنوان کشوری که همواره اهدافی برای رشد اقتصادی و میل به توسعه پایدار دارد، پذیرای این نبود.

به این ترتیب ما مخالفت خودمان را مشخصا با این موضوع که فقط کشورهای صنعتی و توسعه یافته هستند که ارگان های دولتی شان باید سالانه حداقل صد میلیارد دلار را تأمین کنند در سند گنجاندیم و اینکه اگر کشوری داوطلبانه رغبت داشت می تواند کمک کند، اما این دیگر تکلیف نیست.

گویا شرایط تنبیهی برای کشورهایی که از قواعد این توافق پیروی نکنند، وجود ندارد؟

شفیع پور: بحث رژیم حقوقی پایبندی به تعهدات در قالب دو رژیم سخت و نرم بود. رژیم سخت اقدامات حقوقی، دادگاهی، تنبیهی و جریمه و وضع تحریم ها بود و در مقابل اقدامات تسهیلی، تشویقی و همراهی بود. در واقع در مقابل کشورهای پافشاری کننده روی رژیم سخت که ترکیبی از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه بودند، موفق شدیم رژیم پایبندی تسهیلی و تشویقی و غیرتنبیهی و غیرقابل دادگاه و تحریم ها را دنبال کنیم.

از دیگر تلاش های مدنظر جمهوری اسلامی ایران، بحث ایجاد تعادل بین منابع مالی که در اختیار صندوق اقلیم سبز قرار می گیرد، بود؛ یعنی 50 درصد در تعدیل و 50 درصد در سازگاری هزینه شود که این هم دقیقا در سند گنجانده شد. به عنوان ردیف آخر نیز خواست جمهوری اسلامی ایران نبودن محدودیت ها بر بخش های دریانوردی و هوانوردی بود تا برای کشورهایی که ناوگان کشتیرانی یا هواپیمایی نسبتا فرسوده و قدیمی دارند و خیلی هزینه بر است، هیچ گونه جریمه یا الزامی را به وجود نیاورد که به عنوان آخرین دستاورد ما از کل سند حذف شد.

عده ای معتقد بودند که ایران در این اجلاس فعالیتی نداشته و انفعال از خود نشان داده، این طور است؟

شفیع پور: اگر انفعال بوده، شاید فقط در مراسم اختتامیه و زمانی که کشورها از کشور میزبان تشکر می کردند و رسانه ها حضور داشتند، نبودیم. ما به دلیل رابطه صمیمانه همواره مورد قدردانی کشور میزبان و رئیس کنفرانس آقای فابیوس قرار گرفتیم. فقط من شش دیدار در سه هفته با هیئت رئیسه داشتم که مشورت های گوناگونی درباره چگونگی توفیق پاریس به آنها داده شد؛ جدا از آن حداقل دو دیدار در سطح وزرا در مسیر آماده سازی و در نشست های گوناگون در پاریس از سوی خانم ابتکار انجام شد و در نشست پیش از کنفرانس هم دیدگاه ها و نظرات خود را درباره سند اعلام کردیم.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
9 + 1 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1