خطر پنهان در خاک سردشت

23 آذر 1394 - 10:40 dsfr.ir/526c7

خطر پنهان در خاک سردشت
mehrnews.com
آلودگی خاک در سردشت همچنان پابرجاست

کارشناسان می گویند خاک سردشت هنوز آلوده به گازهای شیمیایی است اما مسئولان سازمان محیط زیست می گویند ما در این باره نمی توانیم مستقیما اقدام کنیم و همکاری وزارت دفاع و نیروهای مسلح ضروری است.

به گزارش خبرگزاری مهر؛ کارشناسان می گویند خاک سردشت هنوز آلوده به گازهای شیمیایی است. سازمان محیط زیست نیز در سال های ۸۵ تا ۸۸ بررسی هایی را در این زمینه انجام داده اما فعالیت ها پس از آن متوقف شده است اما کارشناس مسئول دفتر آب و خاک سازمان محیط زیست معتقد است «محیط زیست در این باره نمی تواند مستقیما اقدام کند و همکاری وزارت دفاع و نیروهای مسلح ضروری است».

مسئولیت با محیط زیست است

مدير پیشین دفتر آب و خاک سازمان محيط زيست در این باره می گوید: نقاط زیادی از خاک کشور ما زمان جنگ مورد حمله شیمیایی قرار گرفت. صدام از عوامل شیمیایی استفاده می کرد و تلاش داشت از موادی در سلاح ها استفاده کند که اثرگذاری بیشتری داشته باشد و مخرب تر باشد. موادی که به هر حال شیمیایی هستند و هرچه ماندگاری بیشتری داشته باشند اثرش در طبیعت هم ماندگارتر می شود.

در سال های اخیر مطالعاتی انجام نشده است که بر اساس آن بتوانیم بگوییم که الان مواد شیمیایی وجود دارند یا نه دکتر سروش مدبری با تأکید بر اینکه مسئولیت این موضوع قطعا با سازمان محیط زیست است، توضیح می دهد: مسئولیت هر نوع آلودگی با سازمان محیط زیست است. در قانون ما هرکسی جایی را آلوده می کند خودش موظف است هزینه های رفع آلودگی را بدهد اما در این مورد خاص موضوع متفاوت است. این مطالعات در زمره وظایف سازمانی دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت از محیط زیست می گنجد.

با وجود این، آن گونه که مدبری می گوید متأسفانه در سال های اخیر مطالعاتی انجام نشده است که بر اساس آن بتوانیم بگوییم که الان این مواد وجود دارند یا نه ولی مواد شیمیایی مواد ماندگاری هستند و طی چرخه عمر خودشان گاهی از یک ماده به ماده دیگری تبدیل می شوند که آن ماده ثانویه ممکن است حتی خطرناک تر از ماده اولیه هم باشد و این احتمال می رود که این مواد خطرناک در خاک آن مناطق وجود داشته باشد.

با این حال کارشناس مسئول دفتر بررسی آلودگی خاک سازمان محیط زیست با تأیید اینکه «گازهای خردل و گازهای شیمیایی واقعا بیش از ۱۰۰ سال در خاک پایداری دارند» می گوید:
ما تا خروج کامل نظامیان و پاکسازی مناطق نمی توانیم برای پایش خاک های آلوده مناطق جنگی کاری انجام بدهیم. از سوی دیگر گازهای خردل و گازهای شیمیایی واقعا بیش از ۱۰۰ سال در خاک پایداری دارند ولی این در خاک های اولیه و تا عمق ۳۰ سانتیمتر اول خاک نیست و به بحث های ژئوشیمیایی و زمین شناسی بر می گردد.

محیط زیست به تنهایی نمی تواند اقدام کند

دکتر لادن رضی با تأیید اینکه موضوع آلودگی خاک سردشت جزو اولویت های سازمان بوده اما نمی توانیم مستقیماً عمل کنیم به خبرنگار مهر می گوید: این کار باید در قالب فعالیت مشترک با وزارت دفاع و نیروهای مسلح باشد. یعنی ما مستقیما نمی توانیم عمل کنیم.

رضی با اعلام اینکه در مناطقی که به شکل عادی می شود نمونه برداری و آنالیز انجام داد پایش انجام شده و بحث خاصی وجود ندارد، می گوید: هنوز در مناطقی که اصلی است و مد نظر ماست پاکسازی به طور کامل انجام نشده که بتوانیم به صورت مستقیم و راسا اقدام کنیم و پایش انجام دهیم اما مواردی که ما خودمان می توانستیم مستقیما عمل کنیم، در خوزستان و کرمانشاه و ... رفتیم و آلودگی های مربوط به خاک را درآوردیم.

وی درباره پیشینه موضوع می گوید: در دهه ۷۰ وزارت امور خارجه یک گزارش تهیه کرد که بر اساس آن می خواست اعلام کند که آلودگی آب و خاک ما ناشی از عملیات جنگی بوده و ما قبل از جنگ آن آلودگی ها را نداشته ایم. بر این اساس یک سری نمونه برداری ها و آنالیزها را در همه مناطق انجام دادند و نتیجه را به سازمان ملل هم اعلام کردند ولی پس از آن چون مناطق همه بسته شده تا پاکسازی مین و ... انجام شود همه چیز باید با همکاری وزارت دفاع انجام شود.

ما فقط ۳۰ سانتی متر اول را بررسی می کنیم

به اعتقاد رضی تعیین اینکه آلودگی های کنونی خاک ناشی از عملیات جنگی است یا خیر اکنون دیگر عملاً ممکن نیست. او در این باره توضیح می دهد: از نظر فنی وقتی می خواهند خاک را تعریف کنند تنها تا عمق ۳۰ سانتی متر را می گویند خاک که این خاک مرتب هم دستخوش تغییر می شود. این همان خاک حاصلخیزی است که محصولات کشاورزی از آن عمل می آید. بعد از آن دیگر لایه های زمین شناختی و سنگ بستر است و بحث آلودگی آن هم به آلودگی های ژئوشیمیایی و زمین شناسی منطقه برمی گردد. ما وقتی آلودگی خاک را بررسی می کنیم همان ۳۰ سانتی متر اول را بررسی می کنیم که در آن هم دیگر عملا اثباتش خیلی سخت است که بخواهیم چیزی پیدا کنیم.

وی با تأیید اینکه در عمق های بیشتر هم راه هایی برای بررسی آلودگی هست می گوید: از طریق آزمایش های ویژه ای می توانند این بررسی را انجام دهند. آب های زیرزمینی، ایزوتوپ ها و لایه برداری هایی که در منطقه هست را می توان با روش های مربوط به ژئوشیمیایی و زمین شناسی منطقه مورد آزمایش قرار داد. سازمان زمین شناسی اگر بخواهد به مطلب ورود پیدا کند می تواند از طریق یک سری آزمایش های خاص رادیوایزوتوپی مطلب را بررسی و اثبات کند.

رضی با اعلام اینکه آلودگی ممکن است به لایه های پایین تر منتقل شود می گوید: وقتی آلودگی در لایه های زمین شناختی نفوذ پیدا کند موضوع از نظر خطرات سلامتی رفع شده است مگر اینکه قرار باشد به دلیل عملیات ساختمانی یا صنعتی خاصی گودبرداری عمیق انجام شود که در این صورت پیشنهاد می شود نمونه برداری و آنالیزهای خاصی انجام بشود تا موضوع قابل پیش بینی باشد.

بودجه چندانی نیاز نیست

سروش مدبری که از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۸ مسئولیت دفتر آب و خاک سازمان محیط زیست را برعهده داشته است در پاسخ به این پرسش که برای بررسی موضوع چه اندازه بودجه نیاز بودجه ای که طرح بررسی الودگی خاک می طلبد در برابر خیلی از هزینه هایی که ما تقبل کرده ایم اصلا قابل توجه نیست و با توجه به حساسیت مساله خیلی راحت می شود بودجه را در قالب یک طرح خاص مطرح کرد است می گوید: بودجه ای که این موضوع لازم دارد بودجه چندانی نیست و با توجه به حساسیت مساله خیلی راحت می شود بودجه را در قالب یک طرح خاص مطرح کرد. من پیشنهاد می کنم که نه فقط سردشت بلکه تمام نوار مرزی را در این طرح بررسی کنیم. تمام جاهایی که عملیات مختلف انجام شد و رزمندگان ما دچار این مشکلات شدند و اثراتشان هنوز هم در خاک منطقه وجود دارد و حالا می تواند به گاز تبدیل شود و در معرض تنفس قرار بگیرد. می تواند از طریق گیاه و آب وارد چرخه زیستی انسان ها و تمام موجودات بشود. بودجه ای که این طرح خاص می طلبد در برابر خیلی از هزینه هایی که ما تقبل کرده ایم اصلا قابل توجه نیست.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در پاسخ به این پرسش که در زمان مدیریت خودش چه اقدامی در راستای این موضوع انجام شده می گوید: آن زمان ما طرح را تا مرحله ای که انجام بشود رساندیم و حتی به مرحله انتخاب مشاور هم رسید. به هر حال با توجه به اینکه مساله هم از نظر امنیتی و هم از نظر تخصصی حساس است هر مشاوری نمی تواند آن را انجام بدهد. نهایتاً یکی از دانشگاه های نظامی را برای این کار انتخاب کردیم اما هیچ وقت به مرحله عقدقرار داد نرسید. اینکه چرا این طور نشد را من هنوز هم نمی دانم.

ابتکار در شورا منتقد خوبی بود

مدبری با بیان اینکه اگر مسئولان یا مقامات بالاتر معتقدند که خودشان دید کارشناسی کافی دارند و فکر می کنند چیزی آنجا وجود ندارد بروند ۴ تا نمونه بگیرند و بر اساس همان ۴ تا نمونه بگویند هیچ چیزی وجود ندارد نه این که کار متوقف کنند و بخوابانند، می گوید: زمان ما نه فقط این مساله، که کارهای دیگری هم انجام شد اما همه متوقف شدند. ما روی ۸۰ تا ۹۰ درصد رودخانه های کشور مطالعاتی انجام دادیم و نقاط آلوده را درآوردیم. یا در ۱۶ استان اطلس آلودگی خاک تهیه کردیم. یا در حدود ۱۵ تا از سفره های آب زیرزمینی مهم کشور مطالعاتی انجام دادیم. طرح جامعی تعریف کرده بودیم که همه و همه گزارش ها و نتایجش هم آمد اما بعد از آن دیگر به فاز دوم یعنی طرح های رفع آلودگی خاک که رسید همه کار متوقف شد.

او در پاسخ به این پرسش که در زمان ریاست معصومه ابتکار بر سازمان محیط زیست چه اقداماتی در این راستا انجام شده است می گوید: ایشان نه فقط در این مساله که در بسیاری از موضوعات وقتی در شورای شهر بودند یک منتقد بسیار خوب به شمار می رفتند. موضوع آزبست یکی از نمونه های بسیار مطرح بود. اما من الان صرفا به عنوان یک کارشناس و نه حتی منتقد هیچ چیزی ندیدم که روی آن نقدها و ادعاها کاری انجام بشود.

به این ترتیب بحث آلودگی شیمیایی خاک سردشت در کشاکش نهادهای مسئول باقی مانده است. با همه این ها اما نفس سردشت هنوز زخمی و قربانی گازهای شیمیایی جنگ است. چشم انتظار دستی که گره بوروکراسی سردرگم بررسی و رفع آلودگی خاک سردشت را بگشاید.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
16 + 3 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1