مزیت ها و فرصت های بازبهره برداری از بافت های تاریخی

10 آذر 1394 - 17:30 dsfr.ir/cn1sd

مزیت ها و فرصت های بازبهره برداری از بافت های تاریخی
خبرگزاری مهر
بافت فرسوده تاریخی در قزوین

در فرآیند توسعه و تکامل شهر ایرانی در جهان امروز، تکیه بر مزیت های فرهنگی، تاریخی و طبیعی باید راهبرد اصلی برای مدیریت شهری شهرهای با سابقه سکونت باشد.

این نوشتار سعی دارد با شناخت مزیت ها و فرصت های فرادست بناها و شهرهای فرهنگی تاریخی چه آن ها که دیروز ساخت هستند و چه امروز ساخت ها و چه ارزش های نهفته و آشکار در بسترها و پهنه های طبیعی، تاریخی و فرهنگی، فرصت ها و قابلیت هایی را بیابد تا شهر و بنای با ارزش فرهنگی و تاریخی ضمن حفظ ارزش های آشکار و نهفته با پذیرش نقش جدید یا تقویت و امروزی شدن نقش دیروز، بتواند همچنان به زندگی و پویایی خود ادامه دهد و به خودساماندهی برسد و پیرامون خویش را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

توسعه شهری و منطقه ای با شرایط، فرصت ها، امتیازات، امکانات، سرمایه ها و حمایت های ویژه اش و به رغم تهدیدها و آسیب ها و مخاطرات، می تواند ارزش های کالبدی و فرهنگی گذشته را در بطن خویش حفظ کند و به عنوان محرک توسعه ارزش گرا از آنها بهره ببرد.

شهرهای تمدن زا

شهرها در طول تاریخ با همه فضاها و اجزا و ساکنانشان، مجموعه ای منسجم و پویا و زاییده فرهنگ بوده اند و تمدن ها را به وجود آورده اند. فرهنگ با تمامی گستردگی و ویژگی هایش نتیجه و تبلور دانایی است و دانش مبتنی بر دانایی منجر به حرکت های ارزش مدارانه ای می شود که به دانش جهت می دهد و آن را در خدمت دانایی به کار می گیرد و به ظهور فرهنگ و مکاتب فکری دانایی محور، همچون مکتب اصفهان می انجامد. فرهنگ به معنای گسترده، در بسیاری از اجزای زندگی بشر همچون معماری، شعر و موسیقی جلوه می کند و به آن ها ارزش معنوی می بخشد. بدین سان، یک شهر، یک بنا، یک مکان، یک اثر، یا یک حرکت برخاسته از فرهنگ مبتنی بر دانایی، دارای ارزش است و به عنوان میراث فرهنگی شناخته می شود.

در فرآیند توسعه و تکامل شهر ایرانی در جهان امروز، راهبرد اصلی مدیریت شهری شهرهای تاریخی باید متکی بر مزیت های فرهنگی و تاریخی و طبیعی باشد؛ چراکه استقرار امکانات و کاربری ها و فضاهای جدید با توجه به این راهبرد، از سویی می تواند در کنار نقش های تاریخی، سکونتی، گردشگری یا کشاورزی نقش افزوده ای به شهر ببخشد و از سوی دیگر با ویژگی های موثر در تعریف مزیت و نقش شهر در تعامل باشد نه در تقابل.

تجارب به دست آمده از طراحی های انجام شده یا کارهای اجرایی که مهندسان مشاور در آن شرکت داشته اند و همچنین تجارب حاصل از بررسی برخی اقدامات انجام شده، بیانگر نتایجی است که می تواند در فرآیند بازبهره برداری از بافت ها و بناهای تاریخی به کار گرفته شود. برخی از این تجارب که فرصت ها و مزیت های این حوزه را شناسایی کرده اند، در ادامه می آیند:

استقرار کاربری ها و تعدیل در توزیع کاربری های جدید، توجه به نقش چندبعدی مرمت و احیا در ایجاد مزیت ها، توجه به تاثیرات پیرامونی، تعامل با شهروندان و استفاده کنندگان، حرکت در جهت تحقق اهداف توسعه شهری، ضرورت مشارکت گروه های گوناگون، ضرورت ایجاد ارتباط فضایی و ساختاری، حرکت در جهت برنامه راهبردی توسعه شهر، تعامل با تصمیم گیری های مدیریتی، حرکت در جهت شهرسازی ارزش گرا، استفاده در جهت تقویت هویت بومی و اقتصاد محلی، تعامل با اقدامات عمرانی فراشهری، توازن بین توسعه شهری و بافت تاریخی، بهره گیری از قابلیت گردشگری، استفاده از قابلیت گردشگری، استفاده از فرصت های پیرامونی، ضرورت ساماندهی محوطه و پیرامون بنا، تجهیز بازارهای تاریخی، توجه به کلیت انسجام یافته، تعریف نقش های جدید در توسعه شهری، توجه به مزیت های تاریخی، تعریف مزیت ها در فرآیند توسعه شهری، تعمیم شاخص های متنوع در اولویت بندی مرمت، توجه به تعامل بافت های تاریخی و مدیریت شهری، تجهیز مقاصد گردشگری، تلفیق گردشگری و مرمت بناهای پراکنده، طرح های ویژه برای باغ شهرهای با هویت.

آثار مثبت احیای بناهای تاریخی

آنچه گفته شد مروری گذرا بر بخشی از تجارب به دست آمده در مطالعات، برنامه ریزی، طراحی و اجرای طرح های سامان دهی و مرمت بافت ها و بناهای با ارزش فرهنگی و تاریخی در شماری از شهرها و روستاهای ایران بود. با نگاهی به این تجارب در می یابیم که بافت ها و بناهای باارزش فرهنگی و تاریخی در فرآیند حفظ و تداوم حیات و بازبهره برداری، فرصت های بسیار و کم نظیری نصیب فضاهای پیرامون خود، شهرها و حتی منطقه می کنند و بسترهای متنوعی برای توسعه اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و گردشگری در سطح بنا، شهر و فراتر از آن فراهم می آورند.

در واقع تجربه سامان دهی و مرمت بافت ها و بناهای با ارزش فرهنگی و تاریخی شهرهای ایران نشان می دهد که مرمت یک بنا، سامان دهی یک محور با ارزش فرهنگی و تاریخی، یا برنامه ریزی و طراحی در یک بافت با ارزش فرهنگی و تاریخی تنها به خود بافت، محور، یا بنا محدود نمی شود. مرمت یک بنا در ایجاد یا بازتولید هویت فرهنگی و تاریخی نقش ارزنده ای ایفا می کند و در بهبود سیمای شهر یا محله بسیار موثر است و آثار اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی نیز توجه به بافت ها و بناهای با ارزش فرهنگی و تاریخی می تواند با تعریف مزیت های شهری، محله ای و منطقه ای نقش های گذشته را احیا و حتی نقش های جدید خلق کند. در این فرآیند است که می توان به توسعه اقتصادی شهری و محلی امیدوار بود و ماندگاری بناها و بافت های باارزش فرهنگی و تاریخی را به عنوان ثروت و سرمایه ملی و بالاتر از آن در جایگاه ارزشی ماندگار برای همه زمان ها و مکان ها تضمین کرد.

این نوشتار توسط ناصر مشهدی زاده دهاقانی نوشته شده و در روزنامه دنیای اقتصاد منتشر شده است.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
12 + 3 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1