بررسی تطبیقی گردشگری مذهبی در مشهد و واتیکان

بررسی راهکارهای بهبود مدیریت گردشگری مشهد

5 آبان 1394 - 11:00 dsfr.ir/mn3vh

بررسی راهکارهای بهبود مدیریت گردشگری مشهد
هم میهن
حرم امام رضا در مشهد

تعداد افرادی که سالانه به سفرهای زیارتی می روند در حدود 300 میلیون نفر تخمین زده می شود که اکثر آن ها را مسیحیان، مسلمانان و هندوها تشکیل می دهند. در حقیقت سفرهایی که با انگیزه های معنوی و مذهبی صورت می گیرد در دهه های اخیر رواج پیدا کرده و با رشد چشمگیر این نوع سفرها در سال های اخیر سهم قابل ملاحظه ای از صنعت گردشگری بین المللی به آن اختصاص یافته است، از این رو می توان گفت که در میان انواع گردشگری، گردشگری مذهبی یکی از پر طرفدار ترین آن ها و قدیمی ترین شکل سفرهای غیراقتصادی به شمار می رود.

به گزارش «دنیای اقتصاد» گردشگری مذهبی در ایران نیز به عنوان یکی از مهم ترین گونه های گردشگری به شمار می رود که سیاست های کلی جذب گردشگر داخلی و خارجی بر پایه  آن قرار گرفته و طبق آمارهای اعلام شده از سوی رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بیش از نیمی از گردشگران ورودی ایران را نیز گردشگران مذهبی تشکیل می دهند. از سوی دیگر، به اعتقاد کارشناسان شهرهای مذهبی هر کدام استراتژی های خاص خود را برای توسعه توریسم دارند و ساختارهای ویژه ای در این راستا شکل می دهند. از آن جا که شرایط زیارت در این شهرها (متناسب با ادیان آن ها) متفاوت است، بنابراین الگوهای مدیریتی در عرصه گردشگری مذهبی نیز بین آن ها تفاوت های ماهوی دارد.

پژوهشگران در تحقیقی به بررسی تطبیقی گردشگری مذهبی و ساختار مدیریتی آن در دو شهر مشهد و واتیکان (رم) پرداخته اند. این دو شهر که هر کدام به ترتیب از جمله مهم ترین شهرهای مذهبی در دین اسلام و مسیحیت به شمار می روند، به نوبه خود به قطب گردشگری برای پیروان این ادیان تبدیل شده اند. با این همه به دلایل اولیه ای که گفته شد، نتایج تحقیق مذکور نشان می دهد تفاوت های عمده ای میان مدیریت گردشگری مذهبی در این دو شهر وجود دارد.

بر اساس این پژوهش تطبیقی که توسط معصومه توانگر، حمیده خاکسار و فاطمه رحمانی، اعضای هیات علمی پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی صورت گرفته، مشخص شد که با توجه به نقش موثر گردشگری و به ویژه گردشگری مذهبی در ساختار اقتصادی دو شهر گفته شده، برنامه های بلندمدت و میان مدت و کوتاه مدت بسیاری تهیه و اجرا شده و مدیریت شهری و مذهبی در حوزه های بازاریابی، عملیات مکانی مقصد و انجام پروژه های عمرانی و رفاهی کارهای قابل توجهی انجام داده است اما در سطح مدیریت سازمانی و ساختارهای نهادهای هماهنگ کننده گردشگری تفاوت  قابل ملاحظه ای بین شهرهای مورد مطالعه وجود دارد که نخست ناشی از نوع گردشگری غالب در آن ها است؛ به گونه ای که گردشگری در شهر رم (واتیکان) تلفیقی از گردشگری تاریخی، تفریحی، فرهنگی و مذهبی است و گردشگران این شهر حتی در ایام خاص دینی علاوه بر انجام مناسک مذهبی خود در واتیکان، از جاذبه های گردشگری شهر رم نیز بازدید می کنند.

در واقع جاذبه منحصر به فرد دینی-مذهبی کلیسای جامع سن پیترز واتیکان موجب رونق شهر، استقبال از دیگر جاذبه های شهر و افزایش درآمد بخش های خدماتی (اقامت، تغذیه، فراغت و تفریح) آن شده است؛ در حالی که در شهر مشهد شرایط متفاوت است و اکثر زائران و گردشگران با انگیزه زیارت به این شهر می روند و بسیاری از جاذبه های تاریخی و فرهنگی آن ناشناخته باقی مانده و از توانمندی های موجود بهره برداری مالی و اقتصادی نمی شود.

همچنین طبق یافته های این پژوهش، از آنجا که گردشگری به مثابه یکی از اهداف اصلی و ارکان توسعه ایتالیا در نظر گرفته شده، وزارت گردشگری و میراث فرهنگی این کشور به عنوان رکن اصلی مدیریت و سازمان دهی گردشگری شکل گرفته و هماهنگی های بین کلیسای جامع واتیکان و مدیریت شهری رم و دیگر نهادهای خدمت رسان حوزه گردشگری این کشور در کلیه مناطق و استان ها بر عهده این وزارتخانه است. کلیسای کاتولیک رم نیز اگرچه از مفهوم گردشگری دینی حمایت نمی کند اما آن را نفی هم نمی کند و با وجود تفاوت دیدگاه های خود، تعامل مناسبی با ساختارهای مدیریت شهری در زمینه توسعه گردشگری رم و واتیکان برقرار کرده و با تقویت هماهنگی و مشارکت، مدیریت رویدادهای مذهبی بزرگی چون سال مقدس را به عهده گرفته است.

این در حالی است که ایران وزارت مستقلی با عنوان گردشگری و در سطح ملی ندارد و همچنان با وجود بحث گردشگری به عنوان یکی از بازوهای کارآمد توسعه ملی و منطقه ای در اسناد و طرح های فرادستی، ساختار هماهنگ کننده ای در این زمینه وجود ندارد. علاوه بر این بسیاری از دستگاه های شهری شرح وظایف مجزا و مستقلی در بخش گردشگری دارند و هر یک در حوزه وظایف خود عمل می کنند.

همچنین این تحقیق با اشاره به کارگروه گردشگری و میراث فرهنگی در استانداری خراسان رضوی از سال 82 تصریح می کند که این کارگروه به عنوان مهم ترین دستگاه فعال در این زمینه و با شرح وظایف گسترده ای مانند پیشنهاد بودجه سالانه گردشگری، تعیین اولویت های پژوهشی و بررسی و تلفیق برنامه های بلندمدت و میان مدت بخش جهانگردی و میراث فرهنگی در چارچوب برنامه های توسعه کشور و طرح های آمایش و توسعه و عمران استان فعالیت می کند و هماهنگ کننده اجزای تشکیل دهنده مدیریت گردشگری و زیارت در شهر مشهد است.

با این وجود تشکیل این کارگروه به دلیل عدم شفافیت جایگاه و شرح وظایف و نحوه ارتباط نهادهای مذکور و عدم ارتباط موثر با سازمان گردشگری و میراث فرهنگی کل کشور، تا کنون منجر به انتظام و هماهنگی های لازم در سازمان دهی گردشگری ملی نشده و همچنان بی نظمی در ورود گردشگر و زائر به شهر مشهد به ویژه در ایام پیک سفر نظیر نوروز و تابستان و مناسبت های مذهبی، بر منابع طبیعی و انسانی این شهر آسیب می زند. در واقع دستگاه ها و نهادهای فعال در حوزه گردشگری و زیارت شهر مشهد در عرض یکدیگر قرار گرفته اند و فاقد ساختار سلسله مراتبی منسجم و متمرکز مدیریت و نظارت هستند، از این رو است که اگر چه زیارت و گردشگری مذهبی جایگاه ویژه ای در اقتصاد شهری و معرفی جایگاه فرهنگی و مذهبی آن دارد اما مدیریت یکپارچه قدرتمند و منابع مالی لازم را ندارد و برنامه های توسعه گردشگری شهری را در مراحل اجرایی با مشکلات متعددی مواجه می کند.

پژوهشگران در این تحقیق اشاره می کنند که با برنامه ریزی صحیح و ایجاد تعامل سازنده با عناصر تاثیرگذار بر زیارت در مشهد از جمله شهرداری، آستان قدس رضوی، سازمان حج و زیارت و همچنین تدوین نقش و جایگاه ویژه برای آن ها در راستای برنامه ریزی و مدیریت سامان مند و هماهنگ گردشگری، می توان توسعه زیارت و گردشگری در این شهر را محقق کرد. همچنین از آنجا که نتایج این تحقیق موفقیت و برتری شهر رم در جذب و سازماندهی گردشگران مذهبی و غیرمذهبی را نسبت به مشهد نشان می دهد، پیشنهاد می کند که علاوه بر یکپارچه شدن مدیریت گردشگری در این شهر مذهبی ایران، انواع کارکردهای گردشگری در کنار گردشگری مذهبی در مشهد توسعه یابد.

در همین حال محققان، مدیریت رویدادهای بزرگ مذهبی جهان اسلام و برگزاری این رویدادها با مشارکت دیگر کشورهای اسلامی؛ توسعه زیرساخت های حمل و نقل درون و برون شهری و مدیریت ترافیک شهری مشهد؛ توسعه کیفی و کمی زیرساخت های اسکان زائران؛ توسعه منابع مالی و سرمایه ای در بخش گردشگری و زیارت در سطح استان خراسان رضوی و شهر مشهد؛ توسعه فعالیت های تبلیغاتی و بازاریابی گردشگری و زیارت در سطح بین المللی و ارتقای هویت مذهبی مشهد با استفاده از طراحی و معماری بومی با رویکرد مذهبی را از مهم ترین راهکارهایی بر می شمرند که به توسعه و بهبود مدیریت گردشگری مذهبی در این شهر منجر می شود.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
2 + 0 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1