پیش بینی احیای بناهای تاریخی یزد پس از ثبت جهانی

3 مرداد 1396 - 14:00 dsfr.ir/or6al

پیش بینی احیای بناهای تاریخی یزد پس از ثبت جهانی
andrewschneider.com
نمایی از بادگیرها و بافت تاریخی یزد

ثبت جهانی یزد این پیام را به همه خواهد رساند که #توسعه، #مدرن شدن و #عمران یک شهر هیچ منافاتی با حفظ بناهای #تاریخی شهرها نخواهد داشت.

صاحب نظران حوزه میراث فرهنگی و گردشگری معتقدند ثبت جهانی یک اثر یا شهر بیشتر از اینکه به نتیجه رسیدن یک تلاش باشد، آغازی برای توجه و نظارت جهانی نسبت به آن است. در همین خصوص معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پس از ثبت جهانی یزد اعلام کرد: «این تازه اول راه حفاظت میراث فرهنگی و توسعه گردشگری این شهر است و حالا تمام نهادها موظف به رعایت اصول جهانی در یزد هستند؛ چراکه این تعهد جمهوری اسلامی ایران به نهاد یونسکو است، نه صرفا سازمان میراث فرهنگی کشور.»

بخشی از دستاوردهای ثبت جهانی برای شهر تاریخی یزد را می توان امکان توسعه کیفی، رسیدگی فوری به بناهای تخریب شده، ساماندهی زمین ها در بافت ثبت جهانی شده و لایروبی مسیر قنات های موجود زیر این شهر تاریخی و احیای آنها با هدف بازدید عمومی دانست اما یکی از مهم ترین این موارد رسیدگی فوری به بناهای تخریب شده و احیای آنها است. به باور بسیاری از کارشناسان، مهم ترین تاثیر احیای بناهای تاریخی بر بافت یک شهر، توسعه صنعت گردشگری آن شهر است. در همین حال و در چشم انداز 1404، پیش بینی شده که هر سال بین 100 تا 115 بنای تاریخی برای احیا واگذار شود تا در پایان این بازه به 1082بنای احیا شده دست یافت. این اهداف در سال های مختلف با نتایج پرفراز و نشیبی همراه بوده و اگرچه به عنوان مثال در سال گذشته افزون بر 900 بنای تاریخی مرمت و بازسازی شده اما به نظر می رسد هنوز هم درخصوص احیا و بهره برداری از بناها و اماکن تاریخی به ایده آل دست نیافته ایم.

در عین حال، سلیقه فرهنگی و علاقه گردشگران داخلی و خارجی، اقامت و پذیرایی شدن در بناهای تاریخی است و این عامل در کنار عوامل دیگر نظیر متناسب بودن مبالغ مرمت و مشوق های سرمایه گذاری، به عاملی برای معرفی بناهای تاریخی به عنوان یک سرمایه گذاری پربازده و دارای توجیه اقتصادی تبدیل شده است. از جمله بناهایی که تا امروز برای احیا در یزد شناسایی شده می توان به خانه دانشمندی، خانه آقایی زاده، مجموعه خانه های چرخاب اردکان، هتل لاله و مجموعه حجت آباد وزیر یزد اشاره کرد که از میان این بناها برخی همچون هتل لاله در حال بهره برداری بوده و برخی نیز همچون خانه دانشمندی در مرحله جذب سرمایه گذار است.

پیام ثبت جهانی یزد برای مدیران شهری

اما مدیرعامل صندوق احیا و بهره برداری از اماکن تاریخی فرهنگی در گفت و گو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به ثبت جهانی یزد گفت: «ثبت جهانی یزد این پیام را به همه به خصوص مدیران شهری و شهرداران خواهد رساند که توسعه، مدرن شدن و عمران یک شهر هیچ منافاتی با حفظ بناهای تاریخی شهرها نخواهد داشت. متاسفانه برخی مدیران شهری حساسیت لازم را در خصوص بناهای قدیمی شهری ندارند و همه این بناها را ذیل عنوان بافت فرسوده قرار می دهند.» محمدرضا پوینده با اشاره به اینکه هم اکنون هتل لاله یزد و باغ نمیر تفت در استان یزد زیر نظر این صندوق در حال بهره برداری هستند، اظهار کرد: «بناهای تازه ای که طبق مصوبه دولت در شهر یزد به صندوق احیا واگذار شده شامل خانه دانشمندی و خانه آقایی زاده است که برای هردوی آنها جذب سرمایه صورت گرفته و طرح مرمتی مشاوران آن در مراحل ارائه قرار دارد و اگر در کمیته فنی-اقتصادی مصوب شود برای اجرا و مرمت بنا شروع به کار خواهیم کرد.»

اما احیای بناهای بافت تاریخی یزد از حدود 20 سال پیش و با تغییر کاربری برخی بناهای تاریخی به هتل های سنتی، رستوران ها و حتی بناهای اداری که قابلیت استقرار در چنین بناهایی را داشت، آغاز شد. رسیدگی ها و توجه به بافت تاریخی این شهر سبب شد تا یزد در سال 84 شاهد ثبت ملی بافت تاریخی خود باشد. صاحب نظران حوزه احیای بناهای تاریخی معتقدند توجه اصلی به جای احیای بناها باید به احیای زندگی در این بناها باشد؛ چرا که ارزش بافت های تاریخی به حضور مردم و استمرار زندگی در آن است.

ترغیب مردم به سکونت در بافت تاریخی

یکی از بهترین روش های حفظ بناهای تاریخی، زنده نگه داشتن بنا به لحاظ کاربری است؛ چراکه اگر بناها رها شوند و هیچ گونه فعالیتی در آنها انجام نشود دچار فرسودگی خواهد شد. مدیر پایگاه میراث فرهنگی استان یزد با بیان اینکه مدیریت شهری یزد به همراه مردم به اجماعی رسیده اند که راه توسعه یزد از طریق حفاظت شهر تاریخی اتفاق خواهد افتاد، خاطرنشان کرد: «یکی از چالش های اصلی ما بحث تغییر مدیریت ها با تغییر دولت ها است. با توجه به اینکه مدیریت بافت تاریخی یک برنامه بلندمدت است گاهی شاهد بوده ایم که در برخی دولت ها توجه کمتری به این موضوع شده و بعضا موجب شده زحمات سال های گذشته نیز از دست برود.»

مجتبی فرهمند افزود: «خوشبختانه در دولت یازدهم یکی از اصلی ترین محورهای توسعه استان یزد توجه به حفاظت بافت تاریخی بوده است. به عنوان نمونه در بحث طرح توسعه امامزاده جعفر که در دولت قبل آغاز شد از سوی خود مردم با آن مخالفت شد و خود مردم بودند که به دلیل اهمیت حفظ بافت تاریخی شهر با اجرای این طرح به شکلی که در آن دوره مدنظر بود مخالفت کردند.» این کارشناس در ادامه اظهار کرد: «با ثبت جهانی یزد و توجه بیشتر دنیا به این شهر تاریخی، در تلاش هستیم برای حفاظت پایدار، مردم بیشتری را برای سکونت در این بافت تاریخی ترغیب کنیم. در برنامه مدیریت کلان پرونده ثبت جهانی یزد، برنامه کوتاه، میان و بلندمدت تدوین کردیم که باید تمام پروژه ها با جزئیاتی که در پرونده به آن اشاره شده، اجرا شود.» وی با اشاره به اینکه از این پس بافت تاریخی یزد اعتبارات مازادی بر اعتبارات پیشین خود نیازمند است، ادامه داد: «خوشبختانه در این زمینه اقداماتی صورت گرفته و مدیریت استان و کشور در صدد این است که توجه بیشتری به شهر تاریخی یزد با توجه به ثبت جهانی آن معطوف کند.»

چالشی به نام ساخت خانه های خشتی

در همین حال، یکی از چالش های مطرح در زمینه بافت تاریخی یزد، «نوسازی» است. در زمینه نوسازی بافت تاریخی دو نوع رویکرد بازسازی و نوسازی مطلق وجود دارد. رویکرد نخست بازسازی پلاک هایی که بخش عمده ای از آن تخریب شده و رویکرد دوم نوسازی مطلق است. فرهمند در این زمینه تصریح کرد: «ما در قالب پروتکل های مرمتی امکان اجرای بازسازی را بر اساس روش ها و تکنیک های سنتی با استفاده از مصالح بومی از جمله خشت داریم و هیچ گونه محدودیتی در این زمینه وجود ندارد.» مدیر پایگاه میراث فرهنگی استان یزد با اشاره به اینکه قوانین در این زمینه به هیچ وجه سختگیرانه نیست، ادامه داد: «هنگامی که بحث سر تغییرات جزئی در بافت از جمله برداشتن طاق است منعی وجود ندارد و تنها مخالفت ما با نوسازی مطلق است.»

وی در خصوص رویکرد دوم یعنی نوسازی های مطلق که هیچ گونه آثاری از گذشته را در خود ندارد، نیز خاطرنشان کرد: «فصلی در آیین نامه های ساختمانی با مصالح خشتی و گلی وجود دارد که خوشبختانه دو سال پیش با پیگیری هایی که انجام شد، دبیرخانه مبحث دوم (مربوط به مصالح ساختمان در حوزه وزارت مسکن) در یزد پایه گذاری شد و در قطعنامه پایانی همان جلسات توجه به معماری خشتی و گلی مدنظر قرار گرفت.» این درحالی است که هم اکنون سازمان میراث فرهنگی در حال رایزنی با وزارت مسکن برای تدوین دستورالعمل سازه های خشتی است و باید دید آیا وزارت مسکن و شهرسازی به معضل قانونی ساخت خانه های خشتی با توجه به ثبت جهانی یزد وارد خواهد شد یا نه؟

جاباما

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
17 + 2 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1