گردشگران تهدیدی برای مراسم درویشانه «پیرشالیار»؟!

11 اردیبهشت 1396 - 16:40 dsfr.ir/8f7mj

گردشگران تهدیدی برای مراسم درویشانه «پیرشالیار»؟!
kurdtoday.ir
مراسم پیرشالیار در روستای اورامان کردستان

8 هزار نفر برای دیدن مراسم کُومسای پیرشالیار به #هورامان آمدند و بدون این که چیزی ببینند ناراضی برگشتند. این روایتی از مراسم اردیبهشت سال گذشته است.

«هشت هزار نفر برای دیدن مراسم «کُومسای» پیرشالیار به هورامان آمدند و بدون این که چیزی ببینند ناراضی برگشتند»... این روایتی از مراسم اردیبهشت سال گذشته است. برخی بر این باورند که آیین پیرشالیار به مرور زمان و تحت فشار نیروهای انتظامی تغییر کرده و یا تعطیل شده، در حالی که استاندار کردستان به صراحت، وجود چنین فشارها و ممانعت هایی را رد می کند.

مراسم پیر شالیار - از موبدان عبدالقادر گیلانی - در روستای اورامان تخت (هورامان) کردستان دو بار در سال برگزار می شود؛ کُومْسای در نیمه بهار و عروسی پیرشالیار 45 روز بعد از آغاز زمستان. عروسی «پیر شالیار» با آیینی چون قربانی کردن گاو و گوسفند، پخت غذاهای مخصوص، دف نوازی، سماع، پخش نذورات بین اهالی، نماز و ذکر و برپایی مراسم شب نشینی به مدت سه روز ادامه می یابد.

مراسم کُومسای که در آخرین جمعه ی قبل از نیمه اردیبهشت ماه از اول صبح در مزار پیرشالیار در هورامان برگزار می شود، با فاتحه خوانی، دف نوازی و اجرای مراسم تلیله خوانی همراه است و در پایان هم مراسم شکستن سنگی که به باور مردم رشد می کند، اجرا می شود؛ آیینی که چند سالی است تحت تاثیر ازدحام گردشگران از رنگ و لعاب افتاده است.

سال گذشته جمعیت زیادی بیرون شهر جدید هورامان معطل ماندند، گروهی هم که موفق شدند به شهر برسند، شاهد یک دف نوازی معمولی بودند که دراویش در آن حضور نداشتند. ظاهرا ریش سفیدان برای اجرای مراسم بهاره پیرشالیار در برابر گردشگران مقاومت نشان می دهند. هرچند که برخی مسافرانِ جا مانده، مسدود شدن راه های دسترسی به شهر پلکانی هورامان را در شبکه های اجتماعی به ممانعت های نیروی انتظامی ربط دادند! اما استاندار کردستان با رد چنین برخوردهایی تاکید کرد: اجرای آیین های مذهبی فرقه های دینی در کردستان نه تنها هیچ محدودیت و ممنوعیتی ندارد، بلکه جاذبه ای برای گردشگران است و حتی خودمان امنیت را برای حضور گردشگران در این مراسم ها و مناسبت ها برقرار می کنیم.

با این حال مصطفی طاهری مردم شناس و مدیر میراث فرهنگی و گردشگری سروآباد کردستان درباره ی علت کمرنگ شدن این آیین دروایش هورامان روایت دیگری دارد و معتقد است که این مراسم به واسطه ماهیت کارکردی که دارد، به طور کل و از ابتدا با اجرای خاصی همراه نبوده است و یادآور می شود: کمسای مراسمی بود که نیمه ی بهار به انگیزه ی تصمیم گیری برای گروه های ساکن هورامانات تخت برگزار می شد. در دوران زرتشت نیز مراسمی اجرا می شد که عقلای جامعه گردهم می آمدند و برای آبادی روستا پیش از کوچ تصمیم می گرفتند، کومسای یادمان و تداوم آن مراسم است.

او می گوید: «کمسای» هنوز تعطیل نشده و اجرا می شود، اما از آنجا که این آیین کارکردی است و گردشگر به امید حضور در این مراسم درویشانه (تحت تاثیر تصاویر منتشر شده از دف نوازی و سماع به این منطقه می آید)، چون چیزی نمی بیند ناراضی بر می گردد.

وی اضافه می کند: سال پیش دست کم بالای 8 هزار نفر برای دیدن کومسای آمدند، حتی از کشورهای ژاپن، فرانسه، اسپانیا، استرالیا و عراق هم حضور داشتند. جمعیت آنقدر زیاد بود که راه های منتهی به هورامان قفل و ترافیک شده بود، خیلی ها نتوانستند حتی وارد شهر شوند، با این حال آن هایی که خود را رسانده بودند بدون آنکه چیزی ببینند با نارضایتی منطقه را ترک کردند.

او که همانند دیگر مقامات استان به حضور پررنگ تر گردشگران در هورامانات و اجرای مراسم های آیینی آن، اصرار دارد، می گوید: امسال مراسم کومسای 15 اردیبهشت برگزار می شود، ولی می توان پیش بینی کرد باز هم گردشگران زیادی بیایند و جز دف نوازی شاهد آیین دیگری نباشند.

مدیر میراث فرهنگی و گردشگری سروآباد که هورامانات تخت نیز در حوزه استحفاظی اش قرار دارد، پیشنهادی برای جلب رضایت گردشگران دارد و می گوید: تنها راه حلی که می توان مهمان را راضی کرد، برگزاری آیین نمادین و جانشین به همان سبک و سیاق است.

با وجود چنین تلاش هایی برای پایداری مراسم پیرشالیار، اما ظاهرا از جانب شخصیت های با نفوذِ هورامان مقاومت هایی وجود دارد، هرچند که مراسم عروسی پیر شالیار در زمستان به خاطر دسترسی سخت گردشگران به منطقه، به قوت خود پابرجا است و با حضور دراویش و ریش سفیدان منطقه بدون محدودیت برگزار می شود.

ماموستا ملاعلی مقدمی که یکی از مخالفان "حضور انبوه گردشگر" در مراسم های پیرشالیار است، سه سال پیش وقتی برای سخنرانی به مراسم کومسای آمد، خطاب به گردشگرانی که در هر ساعت به جمعیت شان اضافه می شد، گفته بود: «اصلا چنین مراسمی نبوده و دیگر چیزی از مراسم «پیر شالیار» باقی نمانده است.»

او درباره ی رشد کردن سنگی که هر سال در جریان آیین «کومسا» شکسته می شود، توضیح داد که «مردم اعتقاد دارند سنگ سفیدی که در آرامگاه «پیر شالیار» وجود دارد و هر سال در مراسم «کومسا» شکسته می شود، رشد می کند، در حالی که این فقط یک افسانه است.»

ماموستا مقدمی همچنین خطاب به زرتشتی هایی که هر سال برای حضور در آیین «پیر شالیار» به اورامانات سفر می کنند، گفته بود: «سندها نشان می دهد که «پیر شالیار» مسلمان بوده و اصلا زرتشتی نبوده است که حالا زرتشتی ها به این انگیزه برای زیارت می آیند.»

اگرچه در دو سال گذشته این مراسم با مشارکت میراث فرهنگی و گردشگری، نیروی انتظامی و استانداری کردستان برگزار شده و گردشگران زیادی را هم به هورامان جذب کرده، اما اصل قضیه از این قرار است که حضور انبوه گردشگران و برخی ناهنجاری ها که اعتقادات و باورهای مردم هورامان را غیرمستقیم نشانه گرفته، مشارکت دراویش و ریش سفیدان را نیز در این مراسم کمرنگ کرده است. رفتار نابهنجار برخی مسافران که به نوعی باور و حتی امنیت روانی مردم این منطقه را تهدید کرده، بهانه ای برای این رفتار بازدارنده شده است.

با این حال، مقامات دولتی و اجرایی در استان برای جذب گردشگرانِ بیشتر و معرفی شهر پلکانی هورامان که پرونده آن در نوبت ثبت جهانی یونسکو است، تمایل زیادی دارند، در عین حالی که نگرانند مبادا هورامی ها نیز به درد مردمان ابیانه دچار شوند و به سطحی از انزجار برسند که سرانجام مانع حضور گردشگران در این آیین ها شوند.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
3 + 1 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1