کارنامه گردشگری ایران در 3 بخش زیرساختی

27 فروردین 1396 - 12:30 dsfr.ir/7u2z9

کارنامه گردشگری ایران در 3 بخش زیرساختی
akdn.org
پل طبیعت تهران

وضعیت #ایران در بخش زیرساخت های «حمل و نقل هوایی»، «بنادر و زمینی» و «خدمات گردشگری» چندان مناسب نیست.

هفته گذشته مجمع جهانی اقتصاد در گزارشی به بررسی وضعیت رقابت پذیری گردشگری در مناطق جهان پرداخت و بر اساس برخی شاخص ها، کشورها را رتبه بندی کرد. در این رتبه بندی، ایران نسبت به گزارش پیشین این مجمع در سال 2015 رشد 4 پله ای را تجربه کرده و از رتبه 97 به 93 رسیده است. با این حال وضعیت ایران در همه نماگرهای این گزارش صعودی نبوده و در برخی موارد نیز جایگاه مناسبی نداشته و با توجه به پتانسیل های کشور، جای رشد زیادی دارد. نگاهی به این آمار نشان می دهد وضعیت ایران در بخش زیرساخت ها، به رغم بهبود یافتن در بیشتر نماگرهای آن در طول 2 سال گذشته، چندان مساعد نیست. رتبه ایران در بخش زیرساخت خدمات گردشگری از میان 136 کشور 116، در بخش زیرساخت حمل و نقل هوایی 89 و در زیرساخت های بنادر و زمینی 75 بوده است و این امر بر وضعیت پذیرش گردشگران و بهره مندی از عواید آنان و گسترش این صنعت اثرگذار خواهد بود.

زیرساخت های حمل و نقل هوایی

در سال های اخیر ایران به دلیل تحریم های موجود، در بخش زیرساخت های حمل و نقل هوایی دچار مشکلات بسیاری بود و این امر بر کیفیت پایین آن اثر گذاشته است. نکته قابل توجه در مورد این شاخص در گزارش مجمع جهانی اقتصاد، قرار گرفتن امارات در رده سوم برترین زیرساخت حمل ونقل هوایی در جهان است. برترین کشور جهان از نظر زیرساخت حمل ونقل هوایی کانادا ست و پس از آن به ترتیب کشورهای ایالات متحده آمریکا، امارات متحده عربی، استرالیا، هنگ کنگ، سنگاپور، نروژ، بریتانیا، اسپانیا و هلند قرار دارند و چنان که اشاره شد رتبه ایران در این بخش 89 است.

این نماگر از چندین متغیر کوچک تر از جمله کیفیت زیرساخت حمل ونقل هوایی، تعداد کیلومتر-صندلی موجود داخل کشور، تعداد کیلومتر- صندلی موجود بین المللی، تعداد خروجی های کشور با استفاده از هواپیما، تراکم فرودگاه ها و تعداد خطوط هوایی مشغول به کار تشکیل و نمره دهی شده است. براساس این گزارش، ایران در زمینه کیفیت خدمات حمل ونقل هوایی با رتبه 110 جهانی جایگاه نامناسبی دارد و از نظر تراکم فرودگاه ها بر اساس تعداد فرودگاه ها نسبت به جمعیت در مقام 93 قرار گرفته؛ حال آنکه از نظر تعداد کیلومتر- صندلی موجود داخل کشور در رده 32 جهانی قرار دارد. این در حالی است که در گزارش سال 2015 ایران در زیرساخت حمل ونقل هوایی رتبه 93 را داشت و در زیرمجموعه های آن نیز در کیفیت خدمات حمل ونقل هوایی رتبه 121 را به خود اختصاص داده بود.

در همین حال، وضعیت خوب اقتصادی کانادا و رقابت پذیری بین المللی آن توانسته روی سیاست های عمومی آن کشور اثر بگذارد و ظرفیت هایی برای رشد زیرساخت های حمل ونقل هوایی ایجاد کند. یکی دیگر از عوامل این گسترش زیرساخت های هوایی در کنار وضعیت مناسب اقتصادی این کشور، دوری آن از سایر کشورهای جهان بوده که در نتیجه برای مواردی همچون حمل ونقل مسافر و در مواردی بار توسعه این صنعت مورد توجه قرار گرفته است. موج نوی توجه عمده به این صنعت در کانادا از سال 2012 آغاز شد؛ زمانی که هارپر، نخست وزیر این کشور بر اهمیت آن تاکید کرد. پهناوری این کشور و وضعیت آب و هوایی خاص آن موجب شده برای برقراری ارتباط میان نواحی مختلف آن از حمل ونقل هوایی به شدت استفاده شود؛ زیرا دسترسی از طریق جاده ای، آبی یا ریلی امکان پذیر نیست یا به شدت دشوار است. به همین دلیل، افزایش تقاضا برای این بخش در کانادا موجب توسعه شدید آن در این کشور شده است. به دلیل اینکه در مواردی توانایی پشتیبانی از این تقاضا با مشکلاتی روبه رو بود، کمیته مربوط به سنای این کشور دست به شناخت چالش های اقتصادی و عملیاتی زد و با مطالعاتی که انجام داد دریافت خطوط حمل ونقل هوایی کانادا پول زیادی در مسیرهای پرتردد اضافه می کنند تا خدمات پرواز به مناطق کم تردد را توجیه کنند و به نحوی به آن یارانه دهند.

در این صورت اگر یک شرکت هوایی جدید می خواست با شرکت های موجود در سودآورترین مسیرها رقابت کند، می توانست قیمت خود را در این مسیرهای پرتردد کاهش دهد اما همچنان اثر افزایش قیمت روی مسیرهای جوامع کوچک تر وجود داشت. برای پاسخگویی به این مشکلات، یک استراتژی سفرهای هوایی ملی پیشنهاد شد تا نگاهی جامع به این صنعت داشته و عرضه و تقاضا به درستی مورد بررسی قرار گیرد. افزون بر این، قوانین این حوزه نیز مورد بررسی قرار گرفت و برخی برنامه های مالی نیز برای پاسخ دادن به نیازهای خاص و برخی چالش ها در این کشور به راه افتاد. از سوی دیگر، یکی از عوامل اساسی توسعه زیرساخت های حمل ونقل هوایی ایالات متحده آمریکا، ناشی از اقتصاد پیشرفته این کشور و نیاز رو به فزونی آن به سفرهای تجاری و تفریحی بوده است. دوری این کشور از سایر بازارهای عمده جهانی و اروپا نیز یکی دیگر از عوامل توسعه زیرساخت های حمل ونقل هوایی به شمار می رود. این صنعت در ایالات متحده سابقه دیرینی دارد و در واقع اختراع نخستین هواپیما به این کشور برمی گردد. از دهه 1970 میلادی نوعی مقررات زدایی در بخش حمل ونقل هوایی آمریکا رخ داد و همین امر موجب افزایش تقاضا و توسعه این صنعت در این کشور شد.

تجربه همسایه جنوبی ایران نیز در این زمینه قابل بررسی است. صنعت هوانوردی و زیرساخت های مربوط به حمل ونقل هوایی در چند سال اخیر یکی از نخستین پیشران های رشد اقتصادی غیرنفتی در امارات متحده عربی بوده و این کشور تبدیل به محوری برای هوانوردی جهانی شده است. در این میان دبی به شدت بر هوانوردی به عنوان مولفه ای برای دستیابی به رشد اقتصادی تکیه کرده است. این صنعت در دبی حدود 28 درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می دهد و سالانه مبلغی حدود 22 میلیارد دلار به اقتصاد کمک می کند. این صنعت 19 درصد از همه مشاغل دبی به طور مستقیم یا غیرمستقیم مشارکت می کند. رشد ظرفیت صنعت هوانوردی در کل این کشور با توجه به توسعه برنامه ریزی شده در فرودگاه ها حاصل شده است که بزرگ ترین آن را می توان پروژه توسعه فرودگاه بین المللی آل مکتوم دانست که در صورت تکمیل شدن به بزرگ ترین فرودگاه جهان تبدیل می شود. انتظار می رود تا سال 2030 شش فرودگاه مهم در این کشور، 300 میلیون مسافر را در طول سال جابه جا کنند.

زیرساخت بنادر و زمینی

در گزارش مجمع جهانی اقتصاد ایران از نظر زیرساخت بنادر و زمینی نسبت به سایر زیرساخت ها بهتر عمل کرده و در رتبه 75 جهانی قرار دارد. یکی از دلایل آن وضعیت نسبتا مناسب خطوط ریلی در کشور است. هنگ کنگ برترین زیرساخت بنادر و زمینی را در جهان به خود اختصاص داده است و پس از آن نیز کشورهای سنگاپور، هلند، سوئیس، آلمان، بلژیک، فرانسه، لوکزامبورگ، دانمارک و ژاپن قرار دارند. کیفیت جاده ها، تراکم جاده ای، تراکم جاده های آسفالت شده، کیفیت زیرساخت های ریلی، تراکم خطوط ریلی، کیفیت زیرساخت بنادر و در نهایت کارآیی حمل ونقل زمینی از جمله متغیرهای این نماگر هستند. ایران در زمینه کیفیت جاده ها در رتبه 67 قرار دارد و از نظر کیفیت زیرساخت ریلی در رده 44. همچنین کشورمان از نظر کیفیت زیرساخت بنادر نیز در مقام 73 جهانی جای گرفته است. ضمن اینکه در زمینه کارآیی حمل ونقل زمینی نیز در جهان رتبه 58 را به خود اختصاص داده است. این در حالی است که در گزارش سال 2015 ایران در زیرساخت بنادر و زمینی رتبه 76 را داشت. همچنین، ایران از نظر کیفیت جاده ها در رتبه 63، از نظر کیفیت زیرساخت بنادر در مقام 80 و از نظر کیفیت زیرساخت ریلی نیز در جایگاه 44 قرار داشت.

هنگ کنگ به عنوان کشوری که رتبه نخست را در این زیرشاخص دارد، بندری بسیار مهم است که حمل ونقل حجم بسیار زیادی از صادرات چین از طریق آن انجام می گیرد. در واقع، هنگ کنگ به نوعی پایگاه اقتصادی و صادراتی تبدیل شده و با رشد چین از دهه 80 میلادی به بعد و خصوصا پس از استقلال این جزیره از انگلستان در سال 1997 با رشد قابل توجهی پیشرفت کرده است. سنگاپور نیز به دلیل اینکه بازار داخلی کوچکی دارد و منابع طبیعی آن محدود و زمین آن اندک است، با تمرکز بر توسعه بنادر توانسته به رشد اقتصادی مناسبی دست یابد. صنایع دریانوردی این کشور به طور تقریبی 7 درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را دربرمی گیرند. پروژه هایی که در این کشور تعریف شده است بر رشد این صنعت تا سال 2030 و دو برابر شدن فعالیت های بنادر در آن اشاره دارد. در دهه های 1970 و 1980 این بنادر تقویت شدند و این کار که بیشتر در جهت استفاده از ظرفیت های دریایی این سرزمین بود، منجر به تقویت زیرساخت های بنادر در این کشور شد. اگر به هلند نیز که رتبه سوم این فهرست را دارد نگاه کنیم، درمی یابیم که قرار گرفتن این کشور در شمال اروپا و سابقه دریانوردی آن در کسب این رتبه نقش داشته است. بندر روتردام بزرگ ترین بندر دریایی جهان به جز بنادر منطقه شرق آسیا محسوب می شود و بزرگ ترین بندر اروپا است. نقش مهم بنادر در اقتصاد این کشور سبب رشد و توسعه این کشور شده و سرمایه گذاری برای بهبود زیرساخت های بنادر را افزایش داده که در نتیجه موجب ترقی چشمگیر این بخش شده است.

زیرساخت خدمات گردشگری

در زمینه زیرساخت های مربوط به خدمات گردشگری، ایران ضعیف ترین عملکرد را در بین زیرساخت ها دارد و رتبه جهانی آن به 116 می رسد. بهترین زیرساخت های خدمات گردشگری در جهان در این گزارش از آن کشورهای اتریش، اسپانیا، ایالات متحده آمریکا، پرتغال، کرواسی، سوئیس، بریتانیا، استرالیا، آلمان و کانادا است. متغیرهای زیرمجموعه این نماگر، تعداد اتاق های هتل به ازای هر 100 نفر، کیفیت زیرساخت های گردشگری، وجود شرکت های اجاره خودروی بزرگ و تعداد دستگاه های خودپرداز به ازای هر 1000 نفر بزرگسال هستند. ایران از نظر تعداد هتل در رده 114، از نظر کیفیت زیرساخت های گردشگری در رتبه 124، وجود شرکت های اجاره خودروی بزرگ در مقام 129 و از نظر تعداد دستگاه های خودپرداز در جایگاه 50 جهانی قرار دارد. این در حالی است که در گزارش سال 2015 ایران در زیرساخت خدمات گردشگری رتبه 119 را داشت. ایران از نظر زیرمجموعه های این نماگر نیز جایگاه مناسبی در سال 2015 نداشت و از نظر تعداد اتاق های هتل به ازای هر 100 نفر در رتبه 113 و از نظر وجود شرکت های اجاره خودروی بزرگ در مقام 120 جهانی قرار داشت.

در این بخش سنجش نماگر در سال 2017 با متغیرهای متفاوتی نسبت به متغیرهای سال 2015 نیز همراه بوده است؛ برای مثال می توان به اضافه شدن کیفیت زیرساخت های گردشگری به جای توسعه سفرهای تجاری توصیه شده اشاره کرد. به نظر می رسد عاملی که در صعود رتبه ایران در زمینه زیرساخت خدمات گردشگری نقش بازی کرده، تعداد خودپردازهای موجود در کشور بوده که در سال 2015 تعداد آن ذکر نشده بود. با توجه به اینکه خودپردازهای ایران چندان نقشی در سرویس دهی و خدمات رسانی به گردشگران کشورهای دیگر ایفا نمی کنند و همچنین به دلیل تداوم مشکلات مربوط به خدمات بانکی و پولی بین ایران و کشورهای دیگر در نتیجه تحریم ها، رتبه کم ایران در این متغیر بر خدمات گردشگری بین المللی اثر چندانی نمی گذارد و تا حدودی تنها بر گردشگران داخلی موثر خواهد بود.

در این میان یکی از کارهای مهمی که اتریش به عنوان کشور نخست در زیرساخت های خدمات گردشگری انجام داده و موجب شده که به رتبه اول در زمینه زیرساخت خدمات گردشگری دست یابد، وجود شرکت های بزرگ اجاره خودرو برای گردشگران بوده است. علاوه بر این، اتریش از نظر وجود هتل ها در کشور نیز نسبت به جمعیت خود عملکرد خوبی داشته است. اتریش بهشت بسیاری از ورزش ها نیز محسوب می شود و همین تمرکز بر جذب گردشگران ورزشی را موجب شده است. اسپانیا هم که در رتبه دوم این نماگر قرار دارد، سال ها است به واسطه پذیرش گردشگران فراوان که شمار آنان به بیش از 68 میلیون نفر نیز رسیده است، با منبع درآمدی قابل توجهی روبه رو است و همین امر رقابت در صنعت گردشگری این کشور و پیشرفت و بهبود کیفیت آن را موجب شده است. برای مقایسه می توان به عواید دریافتی کشورهای مختلف نگاهی انداخت. عواید حاصل از هر گردشگر ورودی در اسپانیا حدود 824 دلار تخمین زده می شود درحالی که این مقدار برای ایران 665 دلار است. ایالات متحده آمریکا نیز با اشتغال حدود 3.8 درصد از کل مشاغل خود در بخش گردشگری که معادل 5.6 میلیون نفر است و پذیرش بیش از 77 میلیون گردشگر بین المللی در سال، توانسته خود را در این رقابت به سومین کشور ارائه دهنده خدمات باکیفیت گردشگری تبدیل کند.

« دنیای سفر » این نوشته را از « روزنامه دنیای اقتصاد » آورده است. واکاوی، پی گیری، نگارش و آفرینش، شایسته سپاسگزاری است.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
3 + 13 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1