هشدار درباره رهاسازی ماهی قرمز در طبیعت

15 اسفند 1395 - 11:30 dsfr.ir/hn024

هشدار درباره رهاسازی ماهی قرمز در طبیعت
نامشخص
ماهی قرمز سفره هفت سین

مهمانان زیبای سفره هفت سین، یکی از دشمنان محیط زیست و آبزیان بومی کشور هستند و می توانند صدمات جبران ناپذیری داشته باشند.

ماهی های قرمز سال های طولانی است که مهمان سفره هفت سین ما هستند، موجودات کوچک و زیبایی که نگهداری از آن ها در خانه های امروزی ما کار ساده ای است. اما همین مهمانان قرمز و زیبای سفره هفت سین، یکی از دشمنان محیط زیست و آبزیان بومی کشور هستند و می توانند صدمات جبران ناپذیری داشته باشند.

میلاد خسروی، کارشناس ارشد بیوسیستماتیک جانوری ضمن تاکید بر اینکه نباید ماهی های قرمز را در محیط طبیعی رها کرد درباره چگونگی ورود آن به کشور و فرهنگ نوروز توضیحاتی ارائه داده است.

خسروی با اشاره به اینکه ماهی قرمز گونه ای غیربومی است، گفت: گونه غیربومی به گونه ای گفته می شود که به صورت عمدی و یا تصادفی به دلیل فعالیت های انسانی به خارج از محدوده پراکندگی طبیعی خود معرفی (وارد) می شود و در صورتی که این گونه ها بتوانند خود را با شرایط جدید محیطی که در آن وارد شده اند سازگار کنند تولیدمثل کرده و جمعیت های پایداری را تشکیل می دهند. در نتیجه در محیط جدید مستقر شده و اگر اثراث منفی بر محیط های وارد شده داشته باشند تبدیل به گونه مهاجم می شوند. گونه های مهاجم می توانند طیف وسیعی از پیامدهای بوم شناختی، تکاملی، اقتصادی و اجتماعی را به بار آورند.

این محقق گونه های غیربومی آبزی بیان کرد: ماهی قرمز (Goldfish - نام علمی: Carassius auratus) در خانواده کپورماهیان قرار دارد. این ماهی بومی کشور چین بوده و جزو معروف ترین حیوانات خانگی محسوب می شود که از سالیان پیش در این کشور به صورت اهلی درآمده است. ماهی قرمز قادر به تحمل طیف وسیع دما، pH و شوری آب است و در برابر غلظت پایین اکسیژن و آلودگی آب مقاوم است. همین خصوصیات باعث شده است که شرایط متفاوت محیط جدیدی که وارد آن می شوند را تحمل و خود را با آن سازگار کنند.

وی درباره چگونگی ورود ماهی قرمز به کشور و تبدیل شدن آن به عنوان نمادی از سال نو، بیان کرد: در مورد نحوه ورود این ماهی به کشور و فرهنگ ما اطلاعات مستندی وجود ندارد، اما برخی رسانه های خبری اعلام کرده اند که ورود ماهی قرمز در پی ورود چای در حدود 80 سال پیش اتفاق افتاده است. این ماهی توسط تجار با توجه به ارزش زینتی در قرن 16 میلادی به اروپا نیز معرفی شده است و در زمره اولین حیوانات خانگی قرار دارد.

خسروی افزود: ماهی قرمز نماد عید در میان چینی ها نیز هست و در هنگام عید مردم چین این ماهی را در طبیعت رهاسازی می کنند. اما باید توجه داشت که کشور چین (غالبا بخش های جنوبی این کشور) منطقه بومی پراکنش این ماهی است. بنابراین رهاسازی این ماهی در مناطق بومی چندان مشکل ساز نخواهد بود؛ اما متاسفانه در ایران چند سالی است شاهد هستیم که به مردم توصیه می شود (البته اغلب در رسانه های غیررسمی) که ماهی قرمز را در طبیعت رهاسازی کنند. این توصیه اصلا درست و علمی نیست؛ چراکه این ماهی می تواند در اکوسیستم های وارد شده بسیار مشکل ساز باشد.

این کارشناس ارشد بیوسیستماتیک جانوری ادامه داد: پس با توجه به این که این ماهی بومی کشور ما نبوده است، بدون شک در فرهنگ باستانی ما جایی نداشته است؛ اما در مورد اینکه چطور این ماهی به فرهنگ کشور ما راه پیدا کرده است، می توان گفت که شاید این ماهی را با توجه به داشتن پتانسیل زینتی به نوعی وارد فرهنگ ما کرده اند که از سوی جامعه برای خرید آن ایجاد نیاز کرده باشند. پس حذف این ماهی از سفره هفت سین نمی تواند لطمه ای به فرهنگ کشور ما وارد کند و علاوه بر این با این کار دیگر دلیلی برای نگرانی در مورد نگهداری ماهی قرمز در منازل وجود نخواهد داشت. همچنین نگهداری ماهی قرمز در اسارت در شرایط نامناسب (تنگ های بلورین) هم از لحاظ حقوق حیوانات امر صحیحی نیست.

ماهی قرمز و تبدیل آن به گونه مهاجم

خسروی با اشاره به اینکه یکی از خصوصیات مورد توجه در مورد تولید مثل ماهی قرمز وقوع پدیده ماده زایی است، بیان کرد: در این پدیده ماهی ماده می تواند بدون حضور ماهی نر و با استفاده از اسپرم ماهیان نر از کپورماهیان دیگر (گونه های مختلف) تخمک های خود را بارور ساخته و ماهی ماده تولید کند. همین امر به علاوه سن بلوغ پایین، باعث شده به سرعت در محیط های وارد شده جمعیت های پایدار تشکیل داده و تبدیل به گونه مهاجم شود و پیامدهای محیط زیستی به بار آورد. متأسفانه این گونه (غالبا نوع وحشی آن که در بین صیادان محلی به اوشین معروف است) به دلیل تجارت آن و ارزش زینتی که دارد همراه با ورود کپورماهیان دیگر از سال های دور به کشور ما وارد شده است.

وی درباره آثار زیست محیطی ماهی قرمز در کشور نیز گفت: متأسفانه با توجه به گستره معرفی وسیع این گونه در دنیا، مطالعات درباره پیامدهای بوم شناختی و محیط زیستی آن بسیار کم بوده است، اما آثاری چون افزایش آلودگی و تیرگی آب به دلیل تغذیه از گیاهان و مواد آلی موجود در بستر و از بین بردن گیاهان آبزی که برای ماهیان بومی دیگر به عنوان آشیانه و محل تخم ریزی استفاده می شود. رقابت تغذیه ای و رقابت برای فضا با سایر گونه های بومی، کمک به رشد بی رویه جلبک از طریق تسهیل رشد جلبک های تک سلولی تغذیه شده درون دستگاه گوارش این گونه، هدر دادن اسپرم کپورماهیان بومی، تولید مثل و تشکیل افراد هیبرید با برخی گونه های دیگر از کپورماهیان و از بین بردن تمامیت ژنتیکی آنها، کاهش رفتار تولید مثلی برخی دوزیستان بومی در حضور این گونه و انتقال بیماری به ماهیان دیگر از جمله آثار مخرب زیست محیطی این گونه است.

این کارشناس ارشد بیوسیستماتیک جانوری درباره اینکه در حال حاضر ماهی قرمز چگونه در کشور پرورش پیدا می كند، گفت: پرورش ماهی قرمز غالبا در استخرهای پرورش ماهی و قفس های توری انجام می شود. اما بارها شاهد عدم رعایت استانداردهای پرورش به ویژه عدم رعایت نکات مربوط به قرنطینه و رها شدن ماهیان پرورشی و زینتی به اکوسیستم های طبیعی کشور بوده ایم. پرورش این ماهی در قفس های توری نسبت به استخرهای پرورش احتمال آزاد شدن آن را در آب های داخلی کشور بالا می برد، به ویژه تخمک های لقاح یافته مولدین می تواند از چشمه های تورهای پرورشی وارد محیط طبیعی شود. متأسفانه نوع وحشی ماهی قرمز و گونه های نزدیک به این گونه (سایر گونه های جنس Carassius) در برخی سیستم های آبی کشور مثل تالاب انزلی، دریاچه هامون، دریاچه نئور اردبیل تبدیل به گونه غالب و مشکل ساز شده اند.

وی در پاسخ به این سوال که آیا می توان با پرورش اصولی ماهی قرمز در کشور از اثرات منفی زیست محیطی آن کاست، بیان کرد: این امر با توجه به رعایت نکات قرنطینه در مورد پرورش ماهیان غیربومی امکان پذیر است، حتی در برخی کشورها مثل کانادا و ایالات متحده، پرورش این ماهی با توجه به شرایط و رعایت قوانین وضع شده انجام شده، در مورد تأثیرات منفی این گونه در محیط های غیربومی به عموم مردم اطلاع رسانی و برای رهاسازی این گونه در طبیعت جریمه وضع شده است. پس پرورش اصولی این ماهی و عدم رهاسازی آن در طبیعت صد درصد از حجم آثار زیان بار آن می کاهد. همچنین در مجموع کشور ما نیاز به وضع قوانین اصولی در مورد پرورش و نگهداری گونه های غیربومی دارد.

این محقق گونه های غیربومی آبزی گفت: نکته ای که وجود دارد این است که این ماهی نباید وارد اکوسیستم های طبیعی کشور ما شود و مردم ایران باید بدانند که با انجام این کار مشکلات فراوانی را برای محیط زیست کشور خود به وجود می آورند، پس عدم رهاسازی ماهی قرمز در طبیعت یکی از نکات کلیدی در مدیریت این گونه غیربومی و کاهش حجم آثار منفی آن بر محیط زیست است.

این کارشناس ارشد بیوسیستماتیک جانوری درباره آبزیان زینتی دیگر که درکنار ماهی قرمز به فروش می رسد نیز گفت: متأسفانه ماهی فایتر (جنگجوی سیامی)، و گونه های مثل لاک پشت گوش قرمز و انواع دیگر لاک پشت، سمندر لرستانی، مارهای آبی و ... از جمله آبزیان دیگر هستند که شاهد فروش آن ها در ایام پیش از نوروز هستیم. اگر گونه غیربومی بتواند با محیط جدید معرفی شده سازگار شود، تولید مثل کرده و جمعیت پایدار شکل می دهد و در صورت تبدیل شدن به گونه مهاجم، آثار منفی بر اکوسیستم هایی که به آن معرفی شده است، دارد. در مورد ماهی فایتر گزارشی از ایالات متحده مبنی بر حضور این ماهی در اکوسیستم های این کشور ارائه شده است اما تأثیرات منفی از این گونه گزارش نشده است که به احتمال فراوان عدم بررسی و مطالعه دقیق، دلیل آن بوده است. در مجموع برای فهم اینکه آیا یک گونه غیربومی چه آثار زیانباری دارد، باید مطالعه هایی تحت عنوان ارزیابی ریسک در مورد آن گونه صورت گیرد.

« دنیای سفر » این نوشته را از « خبرگزاری ایسنا » آورده است. واکاوی، پی گیری، نگارش و آفرینش، شایسته سپاسگزاری است.

دیدگاه شما

CAPTCHA
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
6 + 5 =
این سوال برای تشخیص اسپم نبودن می باشد.
1